اقتصاد

تهدیدات ناشی از استفادۀ بی رویه از آب های زیر زمینی کشور

فعلاً آلودگی آب‌های زیززمینی مهم‌ترین تهدید برای سلامت ساکنان شهرها و مخصوصاً شهر کابل به حساب می‌آید و توجه جدی دولت و ارگان‌های ذیربط را در جلوگیری از آلوده شدن آب‌های زیرزمینی می‌طلبد. بنابراین برای مقابله با این تهدیدات، بدیهی است که در درجه اول دولت باید طرح‌ و برنامه‌ مدون از قبیل ایجاد هماهنگی بین ارگان‌های ذیربط (وزارت انرژی و آب، وزارت زراعت، اداره ملی محیط زیست و سایر ارگان مربوطه)، ایجاد کانالیزسیون شهری منظم و استندرد، جلوگیری از حفاری چاه‌های خودسر و

امان هوشمند

آب مایه حیاتی است که خداوند به طور وافر و رایگان برای موجودات روی زمین داده است. آب نه تنها جزء حیاتی موجودات زنده است؛ بلکه جزء حتمی پیشرفت و تکامل بشر است. هر قدر سطح فرهنگ مردم بالا می‌رود و انسان‌ها متمدن می‌شود به همان پیمانه مصارف آب ازدیاد می‌یابد، در حالی‌که مقدار آب کره زمین ثابت است. در نتیجه، هرچه زمان می‌گذرد نیاز و وابستگی انسان به آب بیشتر می‌شود.

در بین منابع آبی، آب‌های زیززمینی از اهمیت خاص برخورداراند و روز به روز هم اهمیت آن بیش‌تر می‌شود؛ چون‌که بعد از اقیانوس‌ها و یخ‌های قطبی، بزرگ‌ترین منابع آبی قابل استفاده کره زمین است و هم‌چنین آب‌های زیرزمینی علاوه بر این‌که مقدارش زیاد است، مزایای هم نسبت به آب‌های سطحی دارد. بطور مثال آبی است که: صاف و بی‌رنگ می‌باشد، کم‌تر به میکروب‌ها، انگل‌ها و مواد زیان‌بخش آلوده است و حتی می‌تواند عاری از آلودگی‌های بیولوجیکی بوده و بدون تصفیه قابل استفاده باشد، هزینه استخراج آن کم‌تر است، دسترسی به آن اغلب سهل و آسان‌تر می‌باشد بخصوص از طریق حفر چاه‌های نیمه‌عمیق و عمیق در مناطق خشک، درجه حرارت آب زیرزمینی تقریباً ثابت است و هم‌چنین ترکیباب کیمیایی آب‌های زیرزمینی تقریباً ثابت می‌باشد.

همین مزایا و محسنات آن نسبت به دیگر منابع آبی، سبب شده که اکثرا مردم تلاش بیش‌تری در تأمین آب آشامیدنی و مصرفی مناطق شهری و صنعتی خود از آب زیرزمینی را نمایند؛ اما استفاده بیش از حد و بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی باعث شده که در بسیاری از نقاط جهان، از جمله در کشور ما افغانستان، سطح آب زیرزمینی به شدت کاهش یابد و بسیاری از کاریزها، کول‌ها و دیگر منابع آب‌های زیرزمینی کشور خشک شوند، براساس بررسی‌های سازمان ملل متحد منبع آب‌های زیرزمینی افغانستان در جریان سال‌های اخیر تقریبا ۵۰ درصد کاهش یافته و حدود ۶۰- ۷۰ درصد کاریزهای موجود در کشور و حدود ۸۵ درصد چاه‌های کم‌عمق به اندازه لازم آب مورد نیاز را تأمین کرده نمی‌توانند. از طرف دیگر بر اثر مصرف بی‌رویه در مراکز شهرها مانند شهر کابل و … ساحات صنعتی قسمت قابل توجهی از آب زیرزمینی کشور آلوده می‌گردد و این آلودگی یعنی غیرقابل استفاده شدن آب‌های زیرزمینی. بنا براین دو خطر جدی و بزرگ آب‌های زیرزمینی کشور را تهدید می‌کند:

اول؛ استخراج و مصرف بیش از حد، به دلیل دستیابی سهل و ارزان به آن: بر اثر برداشت بیش از حد از آب های زیر زمینی و عدم تعادل بین برداشت و تغذیه طبیعی، مکشلات متعدد پیش می آید. برداشت بیش از حد موجب به مخاطره افتادن زراعت، صنعت حیات اجتماعی و غیره در بسیار از نقاط کشور مخصوصا در شهرهای بزرگ کشور خواهد شد. به عنوان مثال شهر کابل و نواحی آن از لحاظ آب زیر زمینی در وضعیت بدی قرار دارد، زیرا ساحات وسیعی از اراضی تحت آبیاری و باغات از اثر ازدیاد نفوس به ساحات مسکونی تبدیل شده است و کول ها و چمن زار های ( کول یا قول آب چکان، چمن ببرک، چمن دهبوری، چمن میر واعظ، چمن خواجه رواش، چمن بگرامی) که قبلا در شهر کابل و نواحی آن وجود داشته و به مثابه گرده ها در تصفیه آب و هوا فعالیت داشتند از اثر استفاده بیش از حد و بی رویه و عدم تغذیه مناسب از بین رفته است، این در حالیست که شهر کابل و نواحی آن قبل از جنگ ها و خشک سالی ها یکی از جا ای پر آب کشور به حساب می آمد.

خوش‌بختانه، علم و تکنالوژی‌های موجود امروزی این امکان را می‌دهد که بتوان در شرایط مساعد استفاده بیش از حد از آب‌های زیرزمینی را با تغذیه مصنوعی آن، تاحدودی جبران کرد و برای تغذیه نمودن هم، حتماً نیازی به آب پاک و سالم نیست، بلکه می‌توان از آب‌های آلوده و فاضلاب‌های شهری برای تغذیه مصنوعی و جبران کمبود آب‌های زیرزمینی استفاده نمود، چون‌که اولاً آب‌های آلوده به علت آلودگی بی‌مصرف نشده و هدر نمی‌رود و ثانیاً طبقات زمین اکثراً قادر است به عنوان یک صافی و یا یک پاک کننده طبیعی عمل نموده آب‌های آلوده را تصفیه بیولوجیک کند.

دوم؛ آلودگی شدید در نتیجه توسعه شهرها و مراکز جمعیتی: آلودگی آب عبارت است از تغییرات نامطلوب کیفیت یا خصوصیات فیزیکی، فزیولوجیکی، کیمیایی و حیاتی آب که حیات انسان و سایر موجودات زنده را به طور جدی تهدید می‌نماید. آب زیرزمینی نسبت به آلودگی، آسیب‌پذیر است و هنگامی که آلوده شود به سختی کاملاً تجزیه می‌شود و وقتی بطور جدی و زیاد آلوده شود، پاک کردن آن از آلودگی‌ها غیرممکن است. آب‌های زیرزمینی از اثر ورود نا خالصی‌ها مانند مواد نفتی، روغنی، مواد معدنی از قبیل (سرب، جست، مس و غیره)، آفت‌کش‌ها، علف‌کش‌ها، کودهای کیمیایی، مواد پاک کننده (صابون، انواع پودرها، مایع ظرف‌شویی و غیره) بوجود می‌آید. و این مواد از راه‌های گوناگون و منابع مختلف مانند (تانک‌های ذخیره زیرزمینی، لوله‌کشی‌های غیراستندرد، مخازن، یا تانک‌های فاضلاب، چاه‌های فاضلاب، چاه‌های سپتیک، زباله‌های شهری، مصرف مواد کیمیایی، کودهای حیوانی و کیمیایی، استعمال آفت‌کش‌ها و علف‌کش‌ها و غیره) وارد آب‌های زیرزمینی شده که در نتیجه سبب آلوده شدن آن می‌شود. فعلاً آلودگی آب‌های زیززمینی مهم‌ترین تهدید برای سلامت ساکنان شهرها و مخصوصاً شهر کابل به حساب می‌آید و توجه جدی دولت و ارگان‌های ذیربط را در جلوگیری از آلوده شدن آب‌های زیرزمینی می‌طلبد.

بنابراین برای مقابله با این تهدیدات، بدیهی است که در درجه اول دولت باید طرح‌ و برنامه‌ مدون از قبیل ایجاد هماهنگی بین ارگان‌های ذیربط (وزارت انرژی و آب، وزارت زراعت، اداره ملی محیط زیست و سایر ارگان مربوطه)، ایجاد کانالیزسیون شهری منظم و استندرد، جلوگیری از حفاری چاه‌های خودسر و غیراستندرد و اعمار بلند منزل‌ها و چاه‌های سپتیک، تجهیز و تهیه لابرتوار‌های مجهز، نظارت سراسری از آب‌های زیرزمینی کشور، طرح جنگل‌کاری و ایجاد فضایی سبز و غیره را تدارک بیبند و اجرا کند و مردم هم، در درجه دوم برای توفیق بیش‌تر این طرح‌ها و برنامه‌ها با دولت همکاری کنند؛ زیرا اگر مردم و شهروندان همکاری لازم با دولت نداشته باشند، دولت به تنهایی قادر به اجرای این برنامه‌ها و طرح‌ها نخواهد شد.