سیاست و امنیت

انتخابات؛ کارکردها و چالش‌ها

عبدالرحمن فهیمی

در میان نظام‌های سیاسی، نظام دموکراتیک و «مردم‌سالار» را اگر نتوان گفت بهترین، بلکه می‌توان گفت یکی از بهترین نظام‌های سیاسی در حال حاضر است. در این نظام، حاکمیت از آن مردم است و کارگزاران به ‌عنوان نمایندگان ملت، امور عمومی را در راستای مصالح و منافع جمعی و کشور مدیریت کرده و امکانات و تجهیزات دولتی را جهت می‌دهند.

انتخابات از مؤلفه‌ها و عناصر مهم دموکراسی است. با برگزاری انتخابات، دموکراسی و مردم‌سالاری معنا می‌یابد. به نظر می‌رسد که شهروندان با حضور در مراکز «رأی‌دهی» تنها رئیس دولت و حکومت و یا نمایندگان مجلس را بر‌نمی‌گزینند، بلکه به مشروعیت کل نظام سیاسی، ارائه «راه‌حل‌ها» جهت خروج و برون‌رفت از بحران‌های موجود، تأمین امنیت و ثبات سیاسی و پاسخ‌گویی حکومت به ملت نیز کمک می‌کنند.

شرکت گسترده‌ شهروندان در انتخابات و پای صندوق‌های رأی‌دهی و شرکت در کارزارهای نامزدان ریاست جمهوری شور، شوق و هلهله‌ خاص را در متن جامعه به وجود می‌آورد. در این صورت، با میزان مشارکت عموم شهروندان در انتخابات، میزان مشروعیت و مقبولیت اجتماعی «نظام سیاسی» سنجش و ارزیابی می‌شود. در صورت که میزان مشارکت شهروندان بلند باشد، حکایت‌گر مشروعیت اجتماعی نظام سیاسی است. البته نظام‌های «توتالیتر و خودکامه» که مردم را با جبر و اکراه می‌کشانند، استثناست. بنابراین، با برگزاری انتخابات مشروعیت و مقبولیت نظام سیاسی تقویت خواهد شد.

در نظام‌های دموکراتیک احزاب سیاسی نقش مهم دارد. طبق تعبیر «موریس دوورژه» احزاب سیاسی «چرخ‌دنده‌» دموکراسی است. احزاب سیاسی برای جلب نظر مساعد شهروندان و رأی‌دهندگان تلاش می‌کنند، بهترین و مؤثرترین برنامه‌های امنیتی، اقتصادی و اجتماعی ـ فرهنگی را جهت برون‌رفت از چالش‌ها و بحران‌های کشور مطرح کنند. این امر کمک می‌کند تا یک برنامه نه بلکه چندین برنامه به مردم مطرح‌شده و بدون تردید که از آن‌ها استفاده خواهد شد.

انتخابات رابطه‌ای تنگاتنگ با امنیت و ثبات سیاسی دارد. بدیهی است که در جامعه‌ سیاسی، مجموعه‌های متعدد وجود دارند که می‌خواهند به قدرت دست یابند. در صورت که استبداد، خودکامگی و تک‌روی حاکم بوده و راه رسیدن به قدرت غیر از انتخابات باشد؛ مجموعه‌های قدرت‌طلب ناامید شده و به فعالیت‌های زیرزمینی و برانداز دست خواهند زد. در این صورت امنیت و ثبات سیاسی آسیب خواهد دید. اما در صورت که انتخابات برگزار شود، مجموعه‌های قدرت‌طلب، به امید اینکه «سازوکار یا مکانیزم» مسالمت‌آمیز دست یافتن به قدرت وجود دارد، با ارائه طرح‌ها و برنامه‌های کاری در افکار عمومی؛ هیچ‌گاهی دست به خشونت و خون‌ریزی نخواهند زد.

   و انتخابات سبب می‌شود که مجموعه‌های سیاسی برسر قدرت، همواره در برابر مردم پاسخ‌گو باشند. زیرا در صورت پاسخ نگفتن و عمل نکردن به وعده‌های داده‌شده، پنج‌سال بعد شهروندان دیگر آن‌ها را به‌عنوان نماینده‌ شان بر نخواهند گزید.

افغانستان جامعه چندقومی است. متأسفانه تصورهای کلیشه‌ای و قالبی فراوانی در مورد اقوام علیه همدیگر وجود دارد. هنوز هویت‌های پاره‌پاره و پراکنده تبدیل به «ملت» نشده بلکه فرایند طولانی ملت‌سازی هنوز آغاز نشده است. هر وقتی که یک گامی در این راستا برداشته ‌شده، متأسفانه دوباره شکست‌خورده است. بنابراین بهترین سازوکارِ تقویت مشروعیت نظام، تأمین امنیت و ثبات سیاسی و «وادار کردن هیئت حاکم» به پاسخ‌گویی به همه‌ اقوام و اقشار اجتماعی، انتخابات است. این کشور زخم‌خورده و مجروح را تنها می‌توان با انتخابات و دموکراسی به سمت صلح و ثبات سیاسی هدایت کرد.

جمهوری اسلامی افغانستان سه انتخابات پرفرازونشیب را پشت سر گذاشته و اکنون در آستانه‌ چهارمین انتخابات ریاست جمهوری قرار دارد. نامزدان برای رقابت سیاسی آماده‌اند. بنابراین، انتخابات ششم میزان سال جاری قرار است در حال برگزار شود که افکار عمومی به ‌صورت هدفمند و سازمان‌یافته مبنی بر برگزار نشدن این فرایند کلان ملی تخریب و تخریش می‌شود. برخی حلقه‌های مشخص سیاسی در پی به کرسی نشاندن نگاه تئوکراسی بر دموکراسی اند. گاهی مجموعه‌های سیاسی و مبارزه‌های انتخاباتی را تهدید می‌کنند و گاهی از حمله بر روز مرکزهای رأی دهی سخن می‌گویند.

در این‌صورت، حکومت، نهادهای مسئول انتخاباتی و مجموعه‌های سیاسی حامی مردم‌سالاری تلاش نمایند که:

  1. امنیت انتخابات به‌صورت جدی در همه‌ ولایت‌ها و مناطق کشور تأمین شود؛ دیگر شهروند با ترس و ارعاب به ‌پای صندوق‌های رأی‌دهی حاضر نشود و یا نشود که حفظ جان را بر استفاده از حق رأی ترجیح بدهد.
  2. انتخابات به‌ صورت شفاف و عادلانه برگزار شود. هر شهروند باید مطمئن شوند که اراده ملت اثرگذار است.

  به هرصورت انتخابات در راستای تقویت مشروعیت نظام، تأمین امنیت و ثبات سیاسی کشور و اصل پاسخ‌گویی دولت به ملت نقش ارزنده‌ دارد. مسئولیت حکومت وحدت ملی به ‌ویژه سازمان‌های دفاعی و امنیتی و سازمان‌های برگزارکننده است که انتخابات را به‌صورت شفاف و عادلانه و در فضای امن و آرام برگزار نمایند.