فرهنگ و اندیشه

اعیاد؛ نگرانی‌ها و دل‌خوشی‌ها

ایام عید در افغانستان در کنار ناامنی و تمامی مشکلات دیگر هر ساله تجلیل می‌شود. بزرگداشت از ایام خوشی چه دینی و چه فرهنگی در این حوزه تمدنی ـ خراسان ـ سابقه طولانی و درخشان دارد. مردم کشور در کنار دیگر نگرانی‌ها و مشکلات فعلی هنوز از رسم و رواج‌های مقبول و مناسک دینی خود دست برنداشته و کوشش می‌کنند که این ایام را زنده نگه دارند. در روزگاران نه چندان دور تجلیل از اعیاد و مناسک فرهنگی بیش‌تر به دل مردم چنگ می‌زد و هر گروه یا شخصی

امید ادیب

ایام عید در افغانستان در کنار ناامنی و تمامی مشکلات دیگر هر ساله تجلیل می‌شود. بزرگداشت از ایام خوشی چه دینی و چه فرهنگی در این حوزه تمدنی ـ خراسان ـ سابقه طولانی و درخشان دارد. مردم کشور در کنار دیگر نگرانی‌ها و مشکلات فعلی هنوز از رسم و رواج‌های مقبول و مناسک دینی خود دست برنداشته و کوشش می‌کنند که این ایام را زنده نگه دارند. در روزگاران نه چندان دور تجلیل از اعیاد و مناسک فرهنگی بیش‌تر به دل مردم چنگ می‌زد و هر گروه یا شخصی در سودای آن بود که بهتر تجلیل و خوشی کند! امروزه و در این روزهای حساس، اعیاد مذهبی و فرهنگی بیش‌تر سردی و کرختی‌اش نمایان شده و رغبتی که در گذشته در برگزاری آن بود، دیده نمی‌شود. بدون شک این سردی و کرختی مردم دلایل مختلفی دارد. شاید مشکلات جدی دیگر مثل ناامنی و نبود سرمایه لازم برای اعیاد، مردم را کم‌تر به برگزاری آن تشویق کنند. از طرف دیگر، دولت برای گرامی‌داشت و حفظ میراث‌های دینی و فرهنگی میل چندانی ندارد و می‌کوشد فقط به برگزاری تصنعی آن بسنده کند و به سیستم اقتصاد کارآمد توجه نداشته باشد.

اعیاد عمومی، یکی از دلایل تجلیل آن تقویت اتحاد و دوستی نزد مردم است. در این ایام به دستور اسلام، مردم باید آمادگی لازم را در حد توان برای برگزاری آن بگیرند و به دیدن خویشان و دوستان نیز بروند. مردم کوشش کنند که در اعیاد کینه و کدورت‌های ایام قبلی را در این روزها بزدایند و بیش‌تر به فکر وصل دوباره رشته دوستی باشند. ولی امروزه رنگ و بوی قدیمی اعیاد مذهبی استشمام نمی‌شود و هر کسی به فکر آن است که فقط «بگذرد و تمام شود!» به نظر می‌رسد که اخلاق اجتماعی و توجه به همسایه از نظر اسلام در تقویت و رشد ایمان فردی ـ اجتماعی کمک به سزا می‌کند. در جامعه‌ای که اخلاق اجتماعی و تعاون و مراعات یکدیگر تنزل می‌یابد و به جای آن رقابت‌های منفی و اخلاق پول‌پرستی وغیره رواج می‌یابد، ایام خوشی مبدل به همان فلسفه «بگذرد و تمام شود!» تبدیل خواهد شد. فلسفه «فقط بگذرد!» را مردمی شعار می‌دهند که شکاف طبقاتی را به تمام معنا حس می‌کنند. این گروه  از مردم می‌بینند که شکاف طبقاتی، سرمایه‌های بادآورده و یک‌شبه و تحقیر اخلاق اجتماعی ـ اسلامی غوغا می‌کند و هر کسی به فکر برگزار کردن عید رنگین‌تر و پرمصرف‌تر است. در دل چنین وضعی، برگزاری اعیاد خوشی و مناسک دینی مردم را از فلسفه اصلی آن ـیعنی اتحاد ـدور می‌کند و به جای آن هر گروه و فردی را تنهاتر و منزوی‌تر می‌کند.

اخلاق اجتماعی و سقوط در دامان مسایل پُر زرق و برق و لجام گسیختگی در درون خانواده‌ها امروزه بیش‌تر از دیروز دیده می‌شود.با نگاهی به دکان‌ها و اجناس اقتصادی در بازار، دانسته می‌شود که سطح اخلاق جامعه و فردی چقدر حقیر و نازل شده است. با دیدن اجناس بازاری، می‌توان پی برد که روح همکاری و اتحاد و مراعات یکدیگر دیده نمی‌شود و هر آنچه که رخ می‌دهد، جزرقابت‌های منفی و پول‌پرستی چیزی بوده نمی‌تواند.اگر برگزاری اعیاد خوشی به معنای گردن نهادن به اتحاد و مسایل دینی است ولی از طرف دیگر، نمادی از عمیق‌ترین مشکلات و شکاف طبقاتی در تمامی عرصه‌ها به خصوص اخلاق و روح برادری است.در ایام عید،مردم مثلاً کوشش می‌کنند که با بردن هدایا و غذاهای رنگین بیش‌تر خانواده عروس را گرامی بدارند. این خانواده‌ها کوشش می‌کنند که با این کار شان جلب دوستی و محبت کنند در حالی که با پایمال کردن اخلاق اجتماعی، چشم دیگران را با دیدن این هدایا غم‌بارتر خواهند کرد. در دین اسلام و از نظر اخلاق اجتماعی، رعایت حال دیگران و مدیریت مصارف از اهم واجبات شمرده می‌شود و هر کسی که این کارها را ترک می‌کند، مسوول خواهد بود. از نظر عینی هم این کارها آیینه تمام‌نمای فزون‌طلبی و پول‌پرستی و مصرف کردن لجام گسیخته استکهناداران را به تکاپوی حتی منفی کشانده تا به اصطلاح شکاف طبقاتی از بین رود.

ایام خوشی در قدم اول، سرمایه لازم برای برگزاری نیاز دارد. باید در این روزها بر رویسفره‌ها حداقل غذاهای مناسب دیده شود و خویشان و دوستان از آن میل کنند. این غذاها بدون شک از بازار خریده می‌شود و بازار هم مکانی اقتصادی است که حکومت بر آن نظارت می‌کند. امروزه از آن جایی‌ که اقتصاد بازار آزاد (لیبرالیسیتی) در کشور حاکم است و همانند اکثر پدیده‌های دیگر فقط کالبد آن انتقال یافته است، مردم اکثر نادار کشور را در ایام عید با مشکل مواجه کرده است. اقتصاد بازار آزاد به معنای آزادی بی‌قید و شرط تاجران و حتی دولت نیست که هر بلایی بر سر تاجران خرده‌پا و مردم بیاورند تا آزادی فردی تامین شود! دو اقتصاد مارکسیستی و لیبرالی در هیچ کشوری به صورت مطلق پیاده نشده بلکه دولت‌های جهان در هر لحظه بازار را نظارت می‌کنند. در افغانستان اما نظارت حکومت بر بازارهای کشور دیده نمی‌شود و نزول و صعود قیمت‌ها بیش‌تر در ایام خوشی که تقاضا زیاد است، دیده می‌شود. اکثر در این ایام، صعود قیمت‌ها دیده می‌شود در حالیکه به برکت این ایام می‌باید «تخفیف»صورت گیرد.

بنابراین عدم نظارت حکومت از بازارهای کشور در تمامی ایام سال، سبب می‌شود که ایام خوشی به صورت مطلوب برگزار نشود.

اعیاد مذهبی و خوشی آیینه تمام‌نهای اتحاد و رفع کینه‌های دیرینه مردم است. این ایام خوشی سبب آن شود که رشته دوستی و برادری و همسایه‌داری تقویت گردد و در ضمن مدیریت مصارف و خانواده‌ها هم درنظر گرفته شود. در این ایام خوشی، بیش‌تر مردم در اخلاق اجتماعی و دینی امتحان می‌شوند تا سطح شعور جامعه دیده شود.