فرهنگ و اندیشه

تندیس‌های زخمی بودای بامیان چشم به راه بازسازی

چهارده سال پیش در یازدهم مارچ سال ۲۰۰۱ میلادی، بودا‌ی بامیان که بیش از ۱۶۰۰ سال سابقه تاریخی داشتند، پس از دو شبانه روز حمله متواتر و سنگین گروه طالبان فروافتادند. بر اساس باور گروه طالبان هرگونه تجسم و تصویر انسان و یا حیوان، از مصداق‌های بت‌پرستی و شرک دانسته می‌شود و باید از بین برده شوند. بت بزرگ بامیان با ۵۳ متر ارتفاع بنام «صلصال» یاد می‌شود و بت کوچک نیز که به «شهمامه» معروف است ۳۵ متر ار تفاع دارد؛ اما اکنون بجای دو مجسمه‌ای که نماد فرهنگ و تاریخ چند هزار ساله بود تنها دو حفره به ارتفاع ۵۳ و ۳۵ متر در دامنه کوه‌های هندوکش باقی مانده است.

هادی همتی

چهارده سال پیش در یازدهم مارچ سال ۲۰۰۱ میلادی، بودا‌ی بامیان که بیش از ۱۶۰۰ سال سابقه تاریخی داشتند، پس از دو شبانه روز حمله متواتر و سنگین گروه طالبان فروافتادند.

بر اساس باور گروه طالبان هرگونه تجسم و تصویر انسان و یا حیوان، از مصداق‌های بت‌پرستی و شرک دانسته می‌شود و باید از بین برده شوند.

بت بزرگ بامیان با ۵۳ متر ارتفاع بنام «صلصال» یاد می‌شود و بت کوچک نیز که به «شهمامه» معروف است ۳۵ متر ار تفاع دارد؛ اما اکنون بجای دو مجسمه‌ای که نماد فرهنگ و تاریخ چند هزار ساله بود تنها دو حفره به ارتفاع ۵۳ و ۳۵ متر در دامنه کوه‌های هندوکش باقی مانده است.

با آن که پس از تخریب مجسمه‌های بودا وعده‌هایی برای ترمیم دوباره آن‌ها داده شد؛ اما تا هنوز کاری در این خصوص صورت نگرفته است و صرفاً تپه‌ای اطراف یکی از این مجسمه‌ها از طرف سازمان یونسکو و با تمویل کشورهای جاپان و آلمان تحکیم‌بندی و احاطه شده است.

اگر چه قبلاً برخی از مقام‌های وزارت اطلاعات و فرهنگ نوسازی تندیس‌های بودا را کار درست ندانسته‌ و آن را سبب خدشه‌دار شدن قدامت تاریخی آن می‌داند ولی به گفته کارشناسان حوزه باستان‌شناسی در غرب، نمونه‌های زیادی از آبدات تاریخی موجود هستند که در اثر جنگ جهانی نابود شده بودند؛ اما دوباره به همان شیوه‌های قبلی از نو بازسازی شده‌اند.

از این‌رو، بازسازی این تندیس‌ها نه تنها اصالت تاریخی آن‌ها را زیر سوال نمی‌برد؛ بلکه با این بازسازی می‌توان بامیان را از خطر فراموشی تاریخی نجات داد.

با این‌همه، مسوولان دولتی در ولایت بامیان می‌گویند که هنوز هم توافقی صورت نگرفته که این تندیس‌ها چگونه ترمیم شود؛ اما فیصله شده که یکی از مجسمه‌ها ترمیم شود و دیگری به حالت سابقه باقی بماند، تا یکی از آن‌ها نماد از گذشته‌ها را تمثیل کند و دیگری چگونگی ظلمی که در برابری آثار باستانی از سوی طالبان صورت گرفته را نشان دهد.

با وجود این گفته‌ها آنچه باعث افزایش نگرانی در این خصوص شده بی‌توجهی دولت نسبت به این آثار ارزش‌مند فرهنگی ـ تاریخی و تأخیر در بازسازی آن است. نگرانی دیگر فروپاشی و تخریب رواق‌های خالی صلصال و شهمامه است.

از طرف دیگر آنچه در میان این بیم‌ها و نگرانی‌ها کمی امیدوار کننده به نظر می‌رسد، برگزیده شدن بامیان به عنوان پایتخت فرهنگی سازمان سارک می‌باشد که امید می‌رود این انتخاب زمینه‌ را آن گونه فراهم سازد که آثار باستانی بامیان از جمله تندیس‌های بودا در مرکز توجهات قرار گیرند و از طرف دیگر نهادهای فرهنگی ـ مدنی و همچنان دولت خواست بازسازی بودای بامیان را با این سازمان به گونه جدی مطرح نماید که امکان دارد از طرف سازمان سارک نیز در این زمینه توجهات جدی صورت بگیرد و به خواست بازسازی و حفظ آبدات تاریخی بامیان از جمله بودای این ولایت لبیک گوید.