فرهنگ و اندیشه

به پیشواز سال نو/ نوروز جشن طراوت و تحول

جشن نوروز، همه‌ساله با استقبال گرمی از سوی مردم افغانستان روبه‌رو می‌شود. نوروز آداب و رسوم بجا مانده از همان سنن ملی و با ارزش آریایی‌ها است. این جشن در درازای تاریخ با قدسیت کامل آراسته و به یک خزانه بزرگ فرهنگی مبدل گردیده است. مردم افغانستان به عنوان میراث‌داران این گنجینه بزرگ و ارزشمند، در فراز و نشیب‌های زندگی همواره تلاش ورزیده‌اند تا این میراث بزرگ آبایی خویش را حفظ کرده است. با افزودن داشته‌ها و امکانات فرهنگی روزگار خویش، غنامندتر ساخته و به نسل‌های بعد از خود شان پیشکش نمایند.

گل احمد نیطاقی

خاستگاه اصلی جشن نوروز، سرزمین باختر و بلخ باستان است که هزاران سال پیش از امروز دارای جغرافیایی وسیع و گسترده بوده که تا اکنون از آن به خوبی استقبال می‌شود. این یک واقعیت انکار ناپذیراست، هرملتی در زندگی جمعی خود وابسته به آداب و رسوماتی هستند، و این رسومات برای شان ارزش‌مند است.

بناً افغانستان و بعضی از کشورهای همجوار ما نیز به این مهم ارزش قایل شده و از آن به عنوان میراث گران‌بهای فرهنگی به خوبی حفاظت و گرامی داشت به عمل می‌آورند. نوروز یکی از میراث‌های پربهای تاریخی و فرهنگی ساکنان آریانای کهن (بلخ امروز) است که پیام‌آور طراوت و تازگی و رفع ملالت‌ها را به ارمغان دارد. دگرگونی و تولد دوباره طبیعت به آدمی نیز امید حیات نوین و تولد دیگر را نوید می‌دهد. در این مقال به دگرگونی و تحولات تاریخی و چگونه پیدایش این جشن بزرگ و مفاهیم لغوی آن که در زبان عربی «نکروز» و یا هم در زبان پارسی دری، نخستین روزی از فروردین ماه را نوروز گفته مختصر اشاره خواهم نمود. نوروز یا اصطلاح جشن نوروز، شروع یا آغاز سال آریایی‌ها بوده که در روز اول حمل، جشن بزرگی را برپا می‌کردند که در آن روزگاران این رسم و سنت فراموش ناشدنی توسط جمشید پادشاه اساس گذاشته شد که از آن زمان تا حال همان شکوه و عظمت اولی اش را از دست نداده و حفظ کرده است.

جشن نوروز، همه‌ساله با استقبال گرمی از سوی مردم افغانستان روبه‌رو می‌شود. نوروز آداب و رسوم بجا مانده از همان سنن ملی و با ارزش آریایی‌ها است. این جشن در درازای تاریخ با قدسیت کامل آراسته و به یک خزانه بزرگ فرهنگی مبدل گردیده است. مردم افغانستان به عنوان میراث‌داران این گنجینه بزرگ و ارزشمند، در فراز و نشیب‌های زندگی همواره تلاش ورزیده‌اند تا این میراث بزرگ آبایی خویش را حفظ کرده است. با افزودن داشته‌ها و امکانات فرهنگی روزگار خویش، غنامندتر ساخته و به نسل‌های بعد از خود شان پیشکش نمایند.

نوروز، جشن دگرگونی طبیعت بوده که از عظمت و شکوه ماندگاری برخوردار است. نوروز، این سنت کهن با وجود همه نابسامانی‌های کشورمان بازهم از هزاران سال پیش پرتوافشانی کرده است. این جشن بزرگ که از هفت‌خوان تاریخ سیاه عبور نموده و همچنان شکوه‌مندی و سرافرازی‌اش را حفظ کرده و به زمان ما رسیده است. دلیل این ویژگی و شکست‌ناپذیری‌اش همان ویژگی ذاتی نوروز است.

از سوی دیگر این جشن مختص به آریایی‌هایی هستند که ساکنان اصلی سرزمین آریای کهن هستند و براساس سنت‌ها و باورهای مردم آن سرزمین بنا شده است؛ اما در مورد مبنا و ماهیت این روز یا جشن نوروز اندیشمندان نظریه‌های گوناگونی را مطرح نموده است. ابوریحان البرونی در تفهیم خود گفته‌اند که: فلک در همین روز گشتن به دور خود را آغاز کردند. یا برخی از پیروان دین کلیمی گفته‌اند که حضرت موسی در همین روز به پیامبری مبعوث شد و فرونشستن کشتی نوح و ختم طوفان نیز در همین روز واقع شد. یا آورده‌اند که انگشتر معجزه‌آسای حضرت سلیمان در همین روز پیدا شد. یا به قول بعضی از مسیحیان، انجیل در همین روز فروفرستاده شد. در جامعه ما نیز این جشن برمبنای دینی و تاریخی استوار است. یعنی تعدادی باور دارند که در این روز حضرت علی (ع) به خلافت رسیده است؛ اما تعداد دیگری واقعه غدیر خم را مصادف با همین روز یعنی روز نوروز می‌داند. به همین خاطر شهروندان بلخ باستان در زیارت سخی و در کابل نیز در زیارتگاه سخی (توقف‌گاه خرقه مبارک) و همچنین در جای جای از مناطق هزارستان از جمله بامیان نیز از این روز با برافراشتن جهنده استقبال می‌نماید.

در نتیجه باید گفت که خاستگاه اصلی این جشن سرزمین آریانای کهن بوده که توسط انسان‌های باورمند به عنعنات تاریخی تا به عصر ما رسیده است و دلیل بقا و گسترش این جشن و استقبال پرشکوه از این روز در حال حاضر همان وجهه دینی و مذهبی این جشن است. وجهه تاریخی و باستانی این جشن نیز در کنار وجهه دینی آن باعث گردید‌اند که این جشن بیش‌تر از پیش مورد استقبال مردم افغانستان واقع شود.