ضرورت اصلاحات در دانشگاه‌های افغانستان

یاسر فهیم

زهرا خاوری دانشجوی سال چهارم دانشکده وترنری – دام‌پزشکی –  دانشگاه کابل هفته گذشته در خوابگاه دخترانه‌ این دانشگاه خودکشی کرد و این امر اسباب اعتراض گسترده‌ای را در میان دانشجویان این دانشگاه و اصحاب رسانه‌های اجتماعی نسبت به وضعیت تبعیض‌آلود و سیستم کهنه و فرسوده‌ آموزشی در دانشگاه‌های دولتی افغانستان فراهم کرد. علت و انگیزه‌ دقیق خودکشی وی هنوز روشن نیست ولی ظاهراً نشانه‌هایی از رد پای استاد راهنمای پایان‌نامه تحصیلی‌اش در این پرونده وجود دارد و بر بنیاد برخی گزارش‌ها، مسئولان خوابگاه دخترانه نیز در انتقال به موقع وی به بیمارستان غفلت کرده و زمینه‌ فوت او را فراهم کرده‌اند. پایان‌نامه زهرا چندین‌بار از سوی استاد راهنما به دلایل مشکوک و قابل تأمل رد شده و این امر شائبه تأثیر این کار در خودکشی وی را تقویت می‌کند. زهرا مثل بسیاری از جوانان جویای نام و نان این کشور از یکی از ولایت‌های محروم و دورافتاده‌ به خاطر آموختن و یادگیری به کابل آمده بود و باور داشت که مسیر خوشبختی برای افرادی مثل وی که بار سنگین فقر و محرومیت را بر شانه‌هایش حمل می‌کنند تنها از میان گذرگاه‌های صعب‌العبور دانش و دانایی می‌گذرد و داشتن آینده روشن در گرو وقف‌ زمان حال برای افزایش مهارت‌های علمی است، اما پیش از آنکه به نام و نان برسد، به زندگی پایان داده و رخ در نقاب خاک فروبرد.

خودکشی پرسش‌برانگیز و قابل تأمل زهرا یکبار دیگر نقدهای جدی‌ را حواله نظام دانشگاهی کشور کرده است. انگیزه‌ این خودکشی هنوز به صورت دقیق روشن نیست. مسئولان وزارت تحصیلات عالی وعده داده‌اند که این پرونده را به صورت جدی مورد بررسی قرار داده و نتایج آن را با مردم شریک می‌‌سازند. اگرچه علت خودکشی هنوز روشن نیست و باید منتظر ماند تحقیقات نهادهای مسئول به کجا منتهی  می‌شود و آیا سرنخی از این پرونده به دست می‌آید یا خیر، اما یک چیز روشن‌تر از آفتاب است و آن وجود فساد، تبعیض، تعصب و کیفیت نازل دروس در دانشگاه‌های دولتی افغانستان است که هم انگیزه‌ دانشجویان را از بین برده و سر امیدها و رؤیاهای آن‌ها را به سنگ می‌زند و هم مانع تحقق اصلاحات گسترده و بنیادین در نظام دانشگاهی کشور می‌شود. این وضعیت در دانشگاه‌های کشور سبب گردیده است که شهروندان با استفاده از فضا و جوی که بعد از خودکشی زهرا ایجاد شده به فساد، تبعیض، تعصب و کیفیت نازل دروس دانشگاه‌ها اعتراض کرده و خواهان انجام اصلاحات اساسی در نظام دانشگاهی کشور شوند.

قصه پرغصه آزار و ازیت دانشجویان در دانشگاه‌های دولتی توسط استادان این دانشگاه‌ها و سخت‌گیری‌های بی‌مورد این استادان بر سر دانشجویان امر نو و تازه نیست و سر دراز دارد. شماری از استادان «عهد عتیق» و «عهد جدید» یا کهنه و نو این دانشگاه‌ها که نه حامل و پرچم‌دار علم و آگاهی دوران قدیم اند و نه برخوردار از دانش مدرن، به خاطر پنهان‌کردن ضعف و کم‌سوادی‌شان، از آزار و ازیت دانشجویان و سخت‌گیری‌های غیرضروری به عنوان یک استراتژی استفاده می‌کنند. این استادان در پشت روش اقتدارگرایانه‌ سنگر گرفته و دانشجویان را چنان سرکوب می‌کنند که دیگر هرگز جرأت نکنند پرسشی را از استاد مطرح کرده و یا دیدگاه‌های او را به چالش بکشند. این استادان که شمارشان کم هم نیست، یکی از موانع عمده فراراه اصلاحات در دانشگاه‌های افغانستان‌ اند و منافع‌شان را در حفظ وضع موجود و مقاومت در برابر هرگونه تغییر در نظام دانشگاهی کشور می‌بینند.

خواست اصلاحات در نظام دانشگاهی افغانستان از سوی شهروندان این کشور موجه و انجام اصلاحات یک نیاز فوری و ضروری است. اصرار بر ماندن استادان فاقد صلاحیت و وجاهت علمی بر کرسی تدریس در موجودیت جوانان تحصیلکرده و فرهیخته‌ای که از دل وضعیت پساطالبان قد کشیده اند، بازی با سرنوشت نسل نو و تیشه‌زدن به ریشه این مملکت است و هیچ توجیه قانونی و اخلاقی ندارد. از دل فرصت‌های شانزده سال گذشته به اندازه‌ کافی نیروی انسانی متخصص و کادرهای ورزیده و مجرب در تمام بخش‌ها ظهور کرده اند که می‌توانند سکان تدریس در دانشگاه‌های افغانستان را در دست گرفته و کشتی طوفان‌زده تحصیلات را به ساحل سلامت برسانند. تعویض و جابجایی این نسل تحصیلکرده با استادان کهنه‌فکر و کم‌سوادی که از گذشته به میراث مانده و نه درک زمانه را دارند و نه درد آن را، کمترین کاری است که وزارت تحصیلات عالی افغانستان باید انجام دهد. اگرچه در یک‌ونیم دهه گذشته عده‌ای از افراد لایق و شایسته به جمع کادرهای علمی دانشکده‌های دانشگاه‌های دولتی افغانستان راه پیدا کرده اند، اما شمارشان اندک و ناچیز است و در وضعیت بد و غم‌انگیز دانشگاه‌ها چندان تغییر اساسی و بنیادین رونما نگردیده است. وضعیت بد دانشگاه‌های دولتی ریشه در فقدان نیروی متخصص و مجهز با دانش مدرن در کشور ندارد بلکه ناشی از نگاه کارگزاران نظام دانشگاهی کشور از عینک سیاسی و تباری‌ به استخدام کادرها است. هنوز در استخدام کادرهای علمی، درست مثل استخدام در ادارات خدمات ملکی کشور، علایق و نگرش‌های تباری و سیاسی حاکم است و افراد نه کاملاً بر مبنای شایستگی و لیاقت که بر اساس تعلقات سیاسی و تباری به دانشکده‌ها راه می‌یابند.

این نگاه سیاسی و تباری به نظام دانشگاهی کشور باید تغییر کرده و اصلاحات واقعی و بنیادین در دانشگاه‌های افغانستان اعمال شود. هر نوع برخورد سیاسی با این مسأله و غفلت در انجام اصلاحات پیامدهای ناگوار دارد و سرنوشت جمعی کشور را متأثر می‌سازد. در نظام دانشگاهی کشور باید چنان اصلاحات اساسی و بنیادین انجام شود که دیگر نسل نو و دانشجوی کشور با واردشدن در محیط دانشگاه انگیزه درس‌خواندن‌اش را از دست نداده و با شور و شوق تمام به تحصیل ادامه دهد و فرایند توسعه‌ افغانستان را که بعد از سال ۲۰۰۱ میلادی کلید خورد تکمیل کند.

با تخریب محیط زیست، تیشه به ریشه خود می‌ز‌نیم

محمد کریم

نگرانی‌ها در مورد محیط زیست در ابعاد ملی، منطقه‌ای و جهانی در حال گسترش است و افزایش جمعیت، استفاده از سوخت فسیلی، استفاده از مواد غیرقابل تجدید و ده‌ها مورد از این گونه بر نگرانی دوست‌داران محیط زیست افزوده است.

اما در افغانستان با فرارسیدن فصل سرما در کنار کمبود مواد حرارتی و قیمت نسبتاً بلند آن یکی از بزرگ‌ترین مشکلات، استفاده از مواد حرارتی دودزا و آلودگی محیط زیست است.

همه‌ساله با فرارسیدن زمستان و بالا رفتن قیمت چوب، ذغال سنگ و گاز مردم با شکایت از وضع موجود نارضایتی خویش را ابراز می‌کند اما در کنار این، مشکل دیگری که دامن‌گیر مردم شده مشکل هوای بشدت آلوده کابل است که زندگی را در پایتخت دشوار کرده است.

با این حال، برخی خانواده‌ها به دلیل ضعف اقتصادی، پلاستیک، تایرهای کهنه (رابر) و هر آن چیز که گرمی را به خانه شان بیاورد زمستان خود را می‌گذرانند که این امر، سبب تشدید آلودگی هوا می‌گردد.

در کنار مواد بی‌کیفیت سوختی نمی‌توانیم نقش سرک‌های خاکی و اسفالت نشده را از یاد برد در بخشی هم وسایط نقلیه کهنه و استهلاک شده با تولید گاز کابن مونواکساید این مشکل را سیر صعودی می‌دهد.

مشکل از کجا سرچشمه می‌گیرد؟

سوختاندن مواد که قابل سوختن نیستند و در نتیجه سوخت ناقص آن‌ها و تولید دود غلیظ، وسایط نقلیه کهنه و غیر استندرد، وسایل گرم کننده خانگی و سوخت مواد فسیلی (تیل، گاز…) سبب افزایش آلودگی شده و به گفته کارشناسان محیط زیست مرگ خاموش را رقم زده است. از سویی هم انسانها نیز نقش مهمی در آلودگی محیط زیست دارد که از جمله چند مورد آن را ذکر می‌کنیم:

  • افزایش نفوس و تراکم بیش‌تر در شهرها سبب بیماری‌های متعدد می‌گردد؛
  • تراکم کثافات در کوچه‌ها و شهرهای بزرگ از جمله کابل؛
  • اثرات منفی ندانستن فرهنگ شهرنشینی و بی‌توجهی به حفظ محیط زیست؟
  • فقر و بدبختی مردم و قطع کردن درخت‌ها، گیاه‌ها و در بعضی موارد حتی سوختاندن ریشه‌های درختان؛
  • نبود برنامه منظم و سنجیده از سوی دولت برای حفاظت از محیط زیست.

راه حل و مقابله با آلودگی هوا:

  • حفاظت از محیط زیست در تمام کشورهای جهان نیازمند یک برنامه‌ریزی دقیق، همه‌جانبه و بلندمدت در کنار یک اداره قدرتمند و متعهد است؛
  • در افغانستان که کشور اسلامی است و مردم به حرف عالمان دین گوش می‌دهند و آنان باید با تبلیغ در مساجد و تکایا از خطر تخریب محیط زیست مردم را آگاه سازند؛
  • ممنوع کردن واردات تیل و مواد نفتی بی کیفیت؛
  • وضع کردن مالیات بر وسایط نقلیه کهنه و استهلاک شده؛
  • جلوگیری از خانه سازی‌های بدون پلان و ایجاد ساحات سبز؛
  • ایجاد سیستم کانالیزاسیون دورن‌شهری؛
  • گنجانیدن درس های مربوط به محیط زیست در کتب درسی مکاتب و ده ها مورد دیگر که در یک مقاله کوتاه گنجانیده نمی‌شود.

ریشه‌های فکرهای تخریش کننده وحدت ملی را بخشکانیم

مهدی مصباح

در ماه‌های اخیر، سندهایی از نشانی نهادهای معتبر حکومتی به بیرون درز می‌کند که نشان‌دهنده تلاش‌ها و اقدامات تعصب‌آمیز، تفرقه‌افکنانه و خلاف روحیه وحدت ملی است. از «سند رهنمای قوم‌گرایانه» ثواب‌الدین مخکش در اداره امور تا مکتوب فرماندهی امن و نظم عامه وزارت داخله درباره تشکیل یک واحد ضد شورش از اقوام مختلف «به استثنای ملیت تاجیک»، بیان‌گر حاکم بودن روحیه قوم‌مدارانه در حکومت وحدت ملی است. متأسفانه از بدو تأسیس این حکومت، رفتارهایی از این‌دست روزبه‌روز در جامعه در حال تقویت شدن است و کسانی هم به صورت آشکارا آن را چاق می‌کنند و به زعم خود از این طریق دارند حمایت‌ برخی لایه‌های اجتماعی را به دست می‌آورند. قطعاً چنین افرادی از ضعف منطق رنج می‌برند و برای خالی کردن عقده‌های شان، از جامعه با این روش قربانی می‌گیرند. حالا با رسانه‌ای شدن سندهای قوم‌گرایانه آن هم از نشانی نهادهای با اعتبار حکومتی، چنین استنباط می‌شود که عامل نخست این فکر ویران‌گر حکومت است و نیز کسانی در درون حکومت که صاحب جایگاه‌ و مقام‌های بلند استند.

جالب این که برخی‌ها سینه‌ صاف می‌کنند و به نحوی در پی توجیه این نوع رفتار اند و می‌کوشند چنین حرکت‌های «نظام‌مند» و «به‌هم‌پیوسته» را فردی جلوه دهند. این دسته افراد یا از ضعف منطق رنج می‌برند یا خود را به نفهمی زده‌اند و یا هم معذور‌اند؛ واقعیت اما این است که افغانستان دیگر تحمل کشاکش‌های قومی، زبانی و … را ندارد. افغان‌ها در طی چند دهه در نتیجه این کشاکش‌ها به قدر کافی زجر کشیده و شکنجه‌ شده‌اند. از سویی‌هم، توسل به ابزارهای قوم، زبان، سمت … هیچ فرد یا گروهی را «خوش‌بخت» نمی‌کند؛‌ برعکس‌ها همه را «بدبخت» می‌کند و به خاک سیاه می‌نشاند. مرور بر تجربه چهاردهه اخیر افغانستان و تجربه کشورهای دیگر در این راستا گویای این واقعیت است.

لذا برای عبور از این وضعیت اسف‌ناک و فاجعه‌بار باید «فصل باهمی» را باور و تمرین کنیم، به «هم‌زیستی مسالمت‌آمیز» و «حقوق شهروندی» همدیگر احترام نهیم، در برابر قانون تمکین کنیم و برای سربلندی «یک افغانستان واحد» تلاش نماییم. تنها با «پذیرفتن همدیگر» و «ایستادن در کنار همدیگر» می‌شود بحران‌های امنیتی موجود را مهار کرد، افغانستان را امن و آباد کرد و دریچه‌های رشد و توسعه به روی شهروندان این سرزمین گشود.

به‌هرحال، انتظار می‌رود که در برابر افکار تفرقه‌افکنانه و ضد همگرایی ایستادگی صورت گیرد و کسانی که چنین افکاری را ترویج می‌کنند، تنبیه مجازات شوند.

بی‌بی‌سی و مواجهه‌ سیاسی با زبان

ستار سروش

«بی‌بی‌سی دری». انتخاب این عنوان برای صفحه‌ فیسبوک «بی‌بی‌سی افغانستان» به تنهایی کافی بود که جرقه‌ یک بحث اختلافی گسترده میان شهروندان افغانستان زده شده و آتش نزاعی خفته بر سر زبان دوباره شعله‌ور شود. این تصمیم مدیران بی‌بی‌سی، شهروندان افغانستان را به دو اردوگاه رقیب تقسیم کرده و جدال قلمی وسیعی را میان آن‌ها در دفاع از و مخالفت با آن به راه انداخته است. جدال وقتی آغاز شد که بی‌بی‌سی، صفحه‌ فیسبوک «بی‌بی‌سی افغانستان» را به «بی‌بی‌سی دری» تغییر نام داد. این تغییر نام با واکنش‌های جدی فارسی‌زبان‌های افغانستان مواجه شده و حتا شماری از خبرنگاران خود این رسانه نیز به اردوگاه معترضین پیوستند. مدیران بی‌بی‌سی در واکنش به این انتقادها بیانیه‌ای نوشته و در آن هدف از تغییر نام صفحه‌ فیسبوک این رسانه را «نزدیک‌شدن به و استفاده از لهجه‌ مخاطبان»اش عنوان کرده است.

اینکه فارسی و دری یک زبان است یا دو زبان متفاوت و جداگانه، هنوز در افغانستان محل نزاع است و گهگاهی بحث‌های تندی در این باب بر سر میز گفت‌وگوهای شبکه‌های تلویزیونی و رادیویی و نیز به میدان شبکه‌های اجتماعی کشیده می‌شوند. عده‌ای در افغانستان میان این دو تفکیک قایل شده و باور دارند که فارسی زبان ایران است نه از افغانستان و باید به جای آن لفظ دری را به کار برد؛ اما آن‌هایی که در این کشور به دری سخن می‌گویند معتقدند که تفکیک بین فارسی و دری از اساس و بنیاد نادرست و بی‌معناست و به لحاظ زبان‌شناختی نمی‌توان فارسی و دری را دو زبان متفاوت و جداگانه قلمداد کرد. من شخصاً نه زبان‌شناس و متخصص این رشته هستم و نه می‌خواهم وارد جدال و بحث‌هایی شوم که این روزها میان اصحاب قلم و کاربران شبکه‌های اجتماعی در پیوند به این مسأله جریان دارد. برای من پیامد سیاسی تصمیم مدیران بی‌بی‌سی قابل تأمل است.

بحث فارسی و دری در افغانستان از بحث‌های زبان‌شناختی فراتر رفته و ردای سیاسی بر تن کرده است. قدرت سیاسی در این کشور همیشه در یک‌طرف این نزاع قرار داشته و رأس هرم قدرت به آن روایتی از این موضوع مورد منازعه وفادار است و آن را تبلیغ و ترویج می‌کند که دری و فارسی را دو زبان متفاوت می‌پندارد. تصمیم اخیر بی‌بی‌سی دقیقاً به دلیل وفاداری این رسانه به روایت قدرت سیاسی از زبان در افغانستان و پیوستن این رسانه به اردوی کسانی که دری و فارسی را دو زبان جداگانه می‌پندارند، سیاسی است و بی‌طرفی این رسانه را زیر سوال می‌برد. این کار بی‌بی‌سی و برخورد سیاسی این رسانه با زبان برای کشور پیامد سیاسی دارد که کمترین‌اش شعله‌ور شدن اختلافات خفته‌ای زبانی است که در این کشور گهگاهی جریان می‌یابند. این اختلافات این روزها با این تصمیم اخیر بی‌بی‌سی جرقه‌اش زده شده و شهروندان افغانستان را درگیر خود کرده است. در وضعیت شکننده‌ای که ناامنی هر روز در افغانستان قلمرواش وسعت میابد، دامن فقر گسترده‌تر می‌شود، شکاف‌های اجتماعی عمیق‌تر شده و کشور با انواعی از مشکلات و گرفتاری‌ها دست و پنجه نرم می‌کند چه لزومی دارد که بی‌بی‌سی به نزاعی دامن بزند که سال‌ها است در این کشور در جریان است و هنوز به نقطه‌ پایانش نرسیده است؟ با کدام حق و صلاحیت علمی و اخلاقی بی‌بی‌سی به این اختلافات دامن می‌زند؟

در اینکه بی‌بی‌سی یک غول رسانه‌ای دنیا است و در افغانستان نیز جایگاه و اعتبار قابل توجهی دارد تردیدی نیست. شمار قابل توجهی از مردم افغانستان اطلاعات‌شان در مورد اوضاع سیاسی کشور را از مجرای این رسانه به دست می‌آورند. اما با این تصمیم اخیر، بی‌بی‌سی هم به اختلافات زبانی در افغانستان دامن زده است و هم بر سر بی‌طرفی‌اش پا گذاشته و اعتبار و منزلت خود را نزد شمار زیادی از مخاطبان افغان‌اش از کف داده است. چیزی که از بی‌بی‌سی انتظار می‌رود اطلاع‌رسانی دقیق، بی‌طرفانه و به موقع است و نه وارد شدن در نزاع سیاسی و ایدئولوژیکی که جامعه را به دو پاره‌ جدا و متضاد از هم تقسیم ‌کند. بی‌بی‌سی‌ نه صلاحیت تعیین زبان برای شهروندان یک کشور را دارد و نه صلاحیت علمی اعلام متمایزبودن فارسی و دری از همدیگر را؛ کاری که عملاً آن را انجام داده و خواسته و یا ناخواسته خود را شریک یک نزاع سیاسی در افغانستان کرده است. آنچه که از بی‌بی‌سی انتظار می‌رود این است که تا اطلاع ثانوی و به نتیجه رسیدن بحث فارسی و دری در افغانستان، از پیوستن به اردوگاه مخالف و موافق این بحث خودداری کرده و طوری رفتار کند که منجر به تنش‌ها و اختلافات بیشتر در این کشور نشود. در این کشور به اندازه‌ کافی اختلافات زبانی و شکاف‌های قومی وجود دارند که تا چند نسل آینده هم کفایت ‌کنند و لزومی بر واردشدن بی‌بی‌سی در این نزاع‌ها و پکه‌کردن آتش اختلافات نیست. بی‌بی‌سی وظیفه‌اش اطلاع‌رسانی است و برخورد سیاسی با زبان، اعتبار این رسانه را بر زمین خواهد زد؛ چنانکه افراد نکته‌سنج و تیزهوش به کرات دیده اند که این رسانه از جاده‌ بی‌طرفی منحرف شده و به سود یک طرف و به ضرر طرف دیگر موضع گرفته است.

نویسنده کتاب «سلام برنوروز آریایی»: جشن نوروز هیچ‌گاه فرمانی نبوده است

همه ساله با فرارسیدن ماه حوت، در برخی از مساجد تبلیغات علیه جشن نوروز آغاز می‎شود و دولت در این زمینه هیچ واکنشی نداشته است. دولت باید جلو چنین تبلیغات‎ سوء را بگیرد. همچنان خوب است تا این اندیشه را به اذهان کودکان نیز انتقال دهیم که تجلیل از نوروز گرامی‎داشت از طبیعت است و نه چیز دیگری. بنده از هر حرکتی در راستای تجلیل از نوروز استقبال می‎کنم؛ اما خدا کند طرح برگزاری این جشن همانند بازسازی غزنی روی کاغذ باقی نماند.

گفتگو از مهدی مصباح

یادآوری: این گفت‌وگو در آستانه نوروز 1393 با دکتور صاحب‌نظری مرادی انجام شده و در همان زمان در هفته‌نامه و ویب‌سایت انسجام منتشر شد؛ اما به دلیل اهمیت موضوع، متن این مصاحبه با اندکی تلخیص اکنون بازنشر می‌شود.

آقای صاحب‎نظر مرادی، دکتورای خویش را در رشته تاریخ از اکادمی علوم روسیه به دست آورده است. دکتور مرادی تا هنوز 18 اثر علمی چاپ شده دارد که بیش‎تر آنها در حوزه مطالعات تاریخ می‎باشند. وی نویسنده کتاب «سلام بر نوروز آریایی» نیز هست که سه سال پیش در کابل چاپ شد. دکتور مرادی در این کتاب ضمن بررسی ریشه‎های تاریخی جشن نوروز، به آیات قرآنی و احادیث ائمه دین مبنی‎بر مقبولیت آن در اسلام استناد کرده است. همچنان وی، به چندین کشور حوزه برگزاری جشن نوروز سفر داشته و از نزدیک به آیین‎های نوروزی در این کشورها آشنایی حاصل کرده است.

با فرارسیدن سال ‎نو خورشیدی، «انسجام» به خاطر اهمیت ویژه جشن باستانی نوروز، پیشینه این جشن، جایگاه آن در آموزه‎ های اسلامی، راز پایایی و پویایی نوروز در میان ملت‎ها، آیین‎های نوروزی در کشورهای مختلف، و… را با دکتور صاحب ‎نظر مرادی به بحث و بررسی گرفته است که در ذیل تقدیم می‎شود:

جناب دکتور مرادی! در گذشته تاریخ افغانستان و کشورهای منطقه جشن‎های زیادی همچون جشن مهرگان برپا می‎شده؛ اما این جشن‎ها فراموش شده‌اند، عامل این که جشن نوروز هر ساله ماندگارتر می‎شود، چیست؟

نخست از همه فرارسیدن سال نو خورشیدی را برای تمام هموطنانم تبریک می‏گویم و سال خوش و پرمیمنت برایشان آرزو دارم. جشن نوروز بی‎تردید یکی از استثنایی‎ترین روزها و جشن‎های فرخنده در تاریخ کهن سرزمین ما است. احتمالا نوروز همزاد زندگی انسان است. از روزگاری که انسان خودش را در روی زمین شناخت یکی از جشن‎های که به برگزاری آن پرداخت و آن را بنیاد برنامه‎های زندگی خود قرار داد، جشن نوروز است.

با این حال، هنوز دقیقا نمی‎دانیم که پیشینه تاریخی جشن نوروز به چه زمانی بر می‎گردد؛ اما براساس داده‌های تاریخی از آریازمین و تحقیقات بعد از آن که در زمینه نوروز صورت گرفته، امسال پنج هزار و شش صد و نودمین سالی است که جشن نوروز برگزار می‎گردد. وقتی که یما تاج پادشاهی را در آذربادگان (آذربایجان کنونی) بر سر نهاد آن روز نوروز بود. در همان لحظات سبز نوروزی زمانی که خورشید طلوع کرد، یک لطافت بسیار خاصی جمشید را فراگرفت و او گفت که امروز روزنو است و از همان روز به بعد چه در دربار پادشاهان که به «نوروز خاصه» یاد می‎کردند و پادشاهان با اصناف مختلف شهر دیدار می‏کردند و چه در «نوروز عامه» که لایه‌های مختلف مردم شهر در کار و فعالیت‎های اجتماعی و زندگی شخصی‎شان نوروز را تجلیل می‎کردند، این سنت باقی مانده است.

اما راز ماندگاری جشن نوروز در این است که این جشن هیچ وقت فرمانی نبوده و هیچ پادشاهی دستور به تجلیل از نوروز یا عدم آن نداده است. نوروز جشن کار، جشن دهقان، فعالیت و بالاخره رستاخیز طبیعت است و آغازی نو برای بشریت و طبیعت عنوان می‎شود. همچنان، در درازنای تاریخ کسانی بودند که به نحوی خواستند جلو برگزاری و تجلیل از جشن نوروز را بگیرند و در زمان ما نیز بجای آن‎که از این جشن کهن و باستانی استقبال صورت گیرد علیه آن فتوا صادر می‎شود و این جشن را جشن مجوس می‎گویند، حال آن‎که جشن نوروز تجلیل از آغاز نو و کوشش و تلاش است و اسلام نیز همواره بر آبادی و سرسبزی و تلاش و کوشش تاکید کرده است تا جایی‎که رنگ پرچم خود را سبز انتخاب کرد و رنگ سبز، نماد سرسبزی و آبادانی است.

آقای مرادی! نوروز در متون دینی از چه جایگاهی برخوردار است؟

تحقیقاتی که بنده تاکنون در نوروزنامه‎‌ها انجام داده‌ام هیچ‎گونه سند و دلیلی مبنی بر مضموم بودن تجلیل از جشن نوروز نیافته‎‌ام، بلکه در آیاتی از کلام ‎الله مجید آمده که خداوند زمین را در شش روز خلق کرد و در روز هفتم به آن استراحت داد و این روز نوروز بود. نوروز روزی است که کار دنیا تکمیل می‎شود و این به قول یکی از آیات کلام‎ الله مجید است.

حدیثی نقل شده که در روز نوروز یکی از اصحاب فالوده‌‎ای را نزد حضرت رسول خدا (ص) آورد و آن حضرت (ص) فرمودند که این چیست و به چه مناسبت است؟ گفتند این فالوده نوروزی است. آنگاه حضرت رسول اکرم (ص) فالوده را میان تمام جمعیت تقسیم کرد و فرمودند: «کل یوم نیروز» یعنی هر روز نوروزباد. در حدیثی دیگر آمده که در زمان خلافت حضرت علی (ع)، شخصی نزد ایشان شربت نوروزی را آوردند و ایشان نیز فرمودند: «کاش هر روز نوروز باشد.» و همچنان در روایات داریم که حضرت علی در روز نوروز به خلافت رسیده است.

همه ساله کنفرانس بین ‎المللی جشن نوروز میان کشورهای حوزه برگزاری این جشن برگزار می‎شود، این کنفرانس چقدر می‎تواند به همگرایی میان این کشورها به ویژه در زمینه فرهنگی کمک کند؟

هر جشن، همایش، اندیشه و ایدیولوژی که بتواند انسان‎ها را در کنار هم‎دیگر قرار دهد، فرخنده و نیکو است و باید از آن تجلیل و گرامی‎داشت به عمل آورد. بدون شک، برگزاری این جشن به صورت باهمی به همگرایی میان کشورها می‎انجامد. اگر اشتباه نکنم دو سال پیش بود که سازمان یونسکو جشن نوروز را به عنوان یک جشن بین‎المللی معرفی نمود؛ اما پیش از این تاریخ تنها در شماری از کشورهای منطقه از نوروز تجلیل می‎شد.

جناب دکتور! شما مطالعات زیادی درباره نوروز دارید، آیین‎های برگزاری نوروز میان کشورهای برگزار کننده این جشن چقدر متفاوت هست؟

هر کشور و ملتی برای تجلیل از جشن‎های سنتی و باستانی از خود آیین و رسوم ویژه‎ ای دارد؛ اما جشن نوروز از این امر مستثنی است و بیش‎تر کشورهایی که نوروز را تجلیل می‎کنند، آیین‎های مشابهی دارند. هفت‎میوه، هفت‎سین، سبزی پلو، سمنک و دیگر خوراکی‎های ویژه جشن نوروز در تمامی کشورهای حوزه این جشن که صدها میلیون انسان را در بر می‎گیرد، مرسوم است. همچنان، برافراشتن پرچم، برگزاری جشنواره‎های ورزشی، اسب‎دوانی، پهلوانی و دیگر مسایلی از این دست تا جایی که من به کشورهای مختلف این حوزه سفر کرده‎ ام، مروج ‎اند.

به باور شما چه چیز ارزشمند از جشن نوروز حذف شده و چه چیزهای که بار ارزشی مطلوب ندارند به این جشن افزوده شده است؟

به نظر من هیچ چیز غیرارزشی در برگزاری جشن نوروز وجود ندارد، نوروز تجلیل از طبیعت، کار و تلاش است و پیشوایان دین و آموزه‎ های دینی نیز همواره بر تلاش، کوشش و آبادی و سرسبزی تاکید نموده اند. از سوی دیگر هیچ پدیده زمخت و غیرارزشی در جشن نوروز دیده نمی‎شود.

دولت افغانستان برای نوروز 1393 خورشیدی که کنفرانس بین‎ المللی در کابل، برگزار می‎شود، طرح‎هایی همانند ساختمان تعمیر برگزاری تجلیل نوروز، سالون VIP (سالون ویژه مقامات)، دیوار احاطه، سرک، دیوار استنادی و سایر محلقات آن را آماده کرده است، پیشنهاد شما برای برگزاری موفقانه‎تر این کنفرانس چیست؟

پیش از همه باید گفت که نباید مرکزی‏ترین جشن نوروز را در بلخ فراموش کنیم. تقاضای من از دولت‎مردان این است که پیش از اعمار ساختمان‎ها از طریق رادیوها و شبکه‎ های تلویزیونی این مساله را واضح بسازند که نوروز جشن مجوس نیست و حداقل ذهنیت عمومی را در برابر این جشن بدبین نسازند و بگذارند که مردم این جشن طبیعت و زندگی را تجلیل بکنند. همه ساله با فرارسیدن ماه حوت، در برخی از مساجد تبلیغات علیه جشن نوروز آغاز می‎شود و دولت در این زمینه هیچ واکنشی نداشته است. دولت باید جلو چنین تبلیغات‎ سوء را بگیرد. همچنان خوب است تا این اندیشه را به اذهان کودکان نیز انتقال دهیم که تجلیل از نوروز گرامی‎داشت از طبیعت است و نه چیز دیگری. بنده از هر حرکتی در راستای تجلیل از نوروز استقبال می‎کنم؛ اما خدا کند طرح برگزاری این جشن همانند بازسازی غزنی روی کاغذ باقی نماند.

سپاس از شما جناب دکتور صاحب‌نظر مرادی!

ادامه مطلب