مهمترین عوامل موثّر بالای محیط زیست

 

بخش نخست
اگر در تعریف محیط زیست این مطلب را قبول داشته باشیم که محیط زیست دانشی است که به مطالعه روابط انسان با محیط اطرافش می پردازد؛ براین اساس محیط زیست را باید به سه بخش تقسیم کنیم. بعبارت دیگر محیط زیست خود از سه محیط جداگانه ولی مرتبط با همدیگر پدید آمده است. و تعاملات بین هر یک از این سه محیط با یکدیگر و نیز ارتباطات و تعاملات انسان در محیط های یاد شده بین خود انسانها و بین انسان و محیط های نامبرده در مجموع محیط زیست را بوجود می آورد.
بنابراین اولین مفهوم محیط زیست از علوم طبیعی ناشی شده، منابع طبیعی را در برگرفته و محیط طبیعی را بوجود می آورد. دومین مفهوم محیط زیست از علوم انجنیری نشأت گرفته، ساختمان و ساخته های دست بشر را شامل بوده و محیط مصنوعی یا انسان ساخت را بوجود می آورد. سومین مفهوم محیط زیست از علوم اجتماعی بوجود می آید، تمام انسانهایی که در کنار و ماحول ما وجود دارند و با ما طور مستقیم یا غیر مستقیم در ارتباط هستند مدّ نظر بوده و از اثر همین روابط محیط اجتماعی بوجود می آید.
محیط اجتماعی از فامیلها شروع شده و همسایه ها، همکاران، رهگذران، پیشه وران و امثال اینها را در جوامع  شهری و دهاتی دربر می گیرد. و وسعت آن تا ملّت و دولت پیش می رود. هنگامی که روابط اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حتی فرهنگی میان دو یا چند مملکت مورد توجه باشد، مفهوم محیط اجتماعی فراتر از سرحدّات سیاسی را شامل می گردد. و به همین خاطر می گویند، مسئله محیط زیست فراگیر و جهانی است.
در ممالک درحال انکشاف و همچنین انکشاف نیافته و جهان سوم بیشتر مشکلات محیط زیست شان ناشی از محیط اجتماعی می باشد. فرض مثال بدلیل احتیاج به مواد سوخت، در افغانستان به قطع درختان جنگل و بوته های چراگاهها اقدام می شود که محیط زیست ما را در برابر فرسایش خاک و انتقال تپه های ریگی محافظت می کنند. و یا بدلیل رسیدگی نکردن به مشکلات مردم دهات، دهاقین و مالداران به شهرها مهاجرت کرده و همزمان با رشد شهرنشینی و افزایش نفوس در شهر، باعث افزایش مصرف گرایی و در نتیجه افزایش انواع آلودگی محیط زیست از قبیل آلودگی هوا، آلودگی آب، آلودگی صوتی، آلودگی خاک و در نتیجه تخریب و فرسایش خاک گردیده است. که نتیجه آن کاهش تولیدات زراعتی، فقر، بیکاری، بیماری و نابودی منابع طبیعی خواهد بود.
محیط مصنوعی یا انسان ساخت همه تعاملاتی را که بین انسان و ساختمانهای اطرافش وجود دارد، بررسی می کند. البته ساختمان به مفهوم عام که از یک شهر چندین میلیونی تا یک آسمان خراش صدمنزله و از یک مسجد تا سرکهای فرعی قریه جات همه را دربر می گیرد. محیط مصنوعی را بخاطر اینکه زائیده ی تفکّر و تعقّل بشر می باشد، گاهی محیط فرهنگی هم می گویند. بر اساس همین عامل است که می توان به طرز فکر، سطح فرهنگ، کیفیت دانش و اخلاق و ارزشهای رایج در یک اجتماع پی ببریم. به عبارت دیگر با ملاحظه ی تمیز یا کثیف بودن یک شهر به علاقه مندی اهالی آن به پاکیزه گی، سلامتی، و حفظ الصحّه ی فردی و محیطی و یا بی توجهی نسبت به موضوع میتوان پی برد.  بر این اساس زباله های کنار سرک، آلودگی آب و هوا، تمیز یا کثیف بودن جویبارهای روان، پاکی و ناپاکی کوچه ها، جاری بودن مبرز و بدرفت های انسانی در معابر نشستن مردم برای قضای حاجت در کنار دیوارها و گوشه و کنار شهر، و امثال آن همگی از عناصر تشکیل دهنده ی محیط زیست مصنوعی و ارزشهای پذیرفته شده ی فرهنگی متأثر از محیط اجتماعی محیط زیست هستند.
امّا محیط طبیعی به آن قسمت از محیط زیست اطلاق می شود که دربر گیرنده ی بخشی از فضای سطح کره زمین است و به دست انسان ساخته نشده است. مثل کوه، جلگه، حیات وحش، آب، معادن و در مجموع منابع طبیعی. در این مفهوم از محیط زیست با جوامع انسانی از دیدگاه اکولوجیکی برخورد می شود. یعنی مجموعه ای از پدیده های طبیعی و تعادل بین موجودات حیّه و غیر حیّه ی موجود در طبیعت که حیات یک کتله ی بیولوجیکی را مقیّد می سازد. و این یعنی همان محیط طبیعی ماحول بشر، که ارتباط متقابل و همبستگی مداوم  بین انسان و منابع طبیعی برای پیش بردن پروسه حیات را دربر می گیرد.
 پیش بردن پروسه حیات ذریعه ی انسان در محیطهای مختلف اکولوجیکی صورت می گیرد. که در مجموع شامل اکوسیستم خشکه یا برّی می باشد. اکوسیستم خشکه در درون خود اکوسیستمهای کوچکتری دارد که جنگل، کوهستان، سواحل، دشت، جلگه و امثال آن بارز ترین شان هستند. بعبارت دیگر شهر یا روستا که محل زندگی و محیط زیست اصلی انسان است در یکی از این اکوسیستمها قرار دارد. در واقع این محیط زیست طبیعی است که بستر و گهواره ی محیطهای مصنوعی و اجتماعی محیط زیست را مهیّا می سازد. از طرف دیگر تعاملات داخل محیط های مصنوعی و اجتماعی و ارتباط آن با محیط طبیعی در تعاملات طبیعی بین عناصر طبیعت، سکتگی ایجاد نموده و به تخریب منابع طبیعی و محیط زیست می انجامد.

0 پیام‌