نویسنده کتاب «سلام برنوروز آریایی»: جشن نوروز هیچ‌گاه فرمانی نبوده است

همه ساله با فرارسیدن ماه حوت، در برخی از مساجد تبلیغات علیه جشن نوروز آغاز می‎شود و دولت در این زمینه هیچ واکنشی نداشته است. دولت باید جلو چنین تبلیغات‎ سوء را بگیرد. همچنان خوب است تا این اندیشه را به اذهان کودکان نیز انتقال دهیم که تجلیل از نوروز گرامی‎داشت از طبیعت است و نه چیز دیگری. بنده از هر حرکتی در راستای تجلیل از نوروز استقبال می‎کنم؛ اما خدا کند طرح برگزاری این جشن همانند بازسازی غزنی روی کاغذ باقی نماند.

گفتگو از مهدی مصباح

یادآوری: این گفت‌وگو در آستانه نوروز 1393 با دکتور صاحب‌نظری مرادی انجام شده و در همان زمان در هفته‌نامه و ویب‌سایت انسجام منتشر شد؛ اما به دلیل اهمیت موضوع، متن این مصاحبه با اندکی تلخیص اکنون بازنشر می‌شود.

آقای صاحب‎نظر مرادی، دکتورای خویش را در رشته تاریخ از اکادمی علوم روسیه به دست آورده است. دکتور مرادی تا هنوز 18 اثر علمی چاپ شده دارد که بیش‎تر آنها در حوزه مطالعات تاریخ می‎باشند. وی نویسنده کتاب «سلام بر نوروز آریایی» نیز هست که سه سال پیش در کابل چاپ شد. دکتور مرادی در این کتاب ضمن بررسی ریشه‎های تاریخی جشن نوروز، به آیات قرآنی و احادیث ائمه دین مبنی‎بر مقبولیت آن در اسلام استناد کرده است. همچنان وی، به چندین کشور حوزه برگزاری جشن نوروز سفر داشته و از نزدیک به آیین‎های نوروزی در این کشورها آشنایی حاصل کرده است.

با فرارسیدن سال ‎نو خورشیدی، «انسجام» به خاطر اهمیت ویژه جشن باستانی نوروز، پیشینه این جشن، جایگاه آن در آموزه‎ های اسلامی، راز پایایی و پویایی نوروز در میان ملت‎ها، آیین‎های نوروزی در کشورهای مختلف، و… را با دکتور صاحب ‎نظر مرادی به بحث و بررسی گرفته است که در ذیل تقدیم می‎شود:

جناب دکتور مرادی! در گذشته تاریخ افغانستان و کشورهای منطقه جشن‎های زیادی همچون جشن مهرگان برپا می‎شده؛ اما این جشن‎ها فراموش شده‌اند، عامل این که جشن نوروز هر ساله ماندگارتر می‎شود، چیست؟

نخست از همه فرارسیدن سال نو خورشیدی را برای تمام هموطنانم تبریک می‏گویم و سال خوش و پرمیمنت برایشان آرزو دارم. جشن نوروز بی‎تردید یکی از استثنایی‎ترین روزها و جشن‎های فرخنده در تاریخ کهن سرزمین ما است. احتمالا نوروز همزاد زندگی انسان است. از روزگاری که انسان خودش را در روی زمین شناخت یکی از جشن‎های که به برگزاری آن پرداخت و آن را بنیاد برنامه‎های زندگی خود قرار داد، جشن نوروز است.

با این حال، هنوز دقیقا نمی‎دانیم که پیشینه تاریخی جشن نوروز به چه زمانی بر می‎گردد؛ اما براساس داده‌های تاریخی از آریازمین و تحقیقات بعد از آن که در زمینه نوروز صورت گرفته، امسال پنج هزار و شش صد و نودمین سالی است که جشن نوروز برگزار می‎گردد. وقتی که یما تاج پادشاهی را در آذربادگان (آذربایجان کنونی) بر سر نهاد آن روز نوروز بود. در همان لحظات سبز نوروزی زمانی که خورشید طلوع کرد، یک لطافت بسیار خاصی جمشید را فراگرفت و او گفت که امروز روزنو است و از همان روز به بعد چه در دربار پادشاهان که به «نوروز خاصه» یاد می‎کردند و پادشاهان با اصناف مختلف شهر دیدار می‏کردند و چه در «نوروز عامه» که لایه‌های مختلف مردم شهر در کار و فعالیت‎های اجتماعی و زندگی شخصی‎شان نوروز را تجلیل می‎کردند، این سنت باقی مانده است.

اما راز ماندگاری جشن نوروز در این است که این جشن هیچ وقت فرمانی نبوده و هیچ پادشاهی دستور به تجلیل از نوروز یا عدم آن نداده است. نوروز جشن کار، جشن دهقان، فعالیت و بالاخره رستاخیز طبیعت است و آغازی نو برای بشریت و طبیعت عنوان می‎شود. همچنان، در درازنای تاریخ کسانی بودند که به نحوی خواستند جلو برگزاری و تجلیل از جشن نوروز را بگیرند و در زمان ما نیز بجای آن‎که از این جشن کهن و باستانی استقبال صورت گیرد علیه آن فتوا صادر می‎شود و این جشن را جشن مجوس می‎گویند، حال آن‎که جشن نوروز تجلیل از آغاز نو و کوشش و تلاش است و اسلام نیز همواره بر آبادی و سرسبزی و تلاش و کوشش تاکید کرده است تا جایی‎که رنگ پرچم خود را سبز انتخاب کرد و رنگ سبز، نماد سرسبزی و آبادانی است.

آقای مرادی! نوروز در متون دینی از چه جایگاهی برخوردار است؟

تحقیقاتی که بنده تاکنون در نوروزنامه‎‌ها انجام داده‌ام هیچ‎گونه سند و دلیلی مبنی بر مضموم بودن تجلیل از جشن نوروز نیافته‎‌ام، بلکه در آیاتی از کلام ‎الله مجید آمده که خداوند زمین را در شش روز خلق کرد و در روز هفتم به آن استراحت داد و این روز نوروز بود. نوروز روزی است که کار دنیا تکمیل می‎شود و این به قول یکی از آیات کلام‎ الله مجید است.

حدیثی نقل شده که در روز نوروز یکی از اصحاب فالوده‌‎ای را نزد حضرت رسول خدا (ص) آورد و آن حضرت (ص) فرمودند که این چیست و به چه مناسبت است؟ گفتند این فالوده نوروزی است. آنگاه حضرت رسول اکرم (ص) فالوده را میان تمام جمعیت تقسیم کرد و فرمودند: «کل یوم نیروز» یعنی هر روز نوروزباد. در حدیثی دیگر آمده که در زمان خلافت حضرت علی (ع)، شخصی نزد ایشان شربت نوروزی را آوردند و ایشان نیز فرمودند: «کاش هر روز نوروز باشد.» و همچنان در روایات داریم که حضرت علی در روز نوروز به خلافت رسیده است.

همه ساله کنفرانس بین ‎المللی جشن نوروز میان کشورهای حوزه برگزاری این جشن برگزار می‎شود، این کنفرانس چقدر می‎تواند به همگرایی میان این کشورها به ویژه در زمینه فرهنگی کمک کند؟

هر جشن، همایش، اندیشه و ایدیولوژی که بتواند انسان‎ها را در کنار هم‎دیگر قرار دهد، فرخنده و نیکو است و باید از آن تجلیل و گرامی‎داشت به عمل آورد. بدون شک، برگزاری این جشن به صورت باهمی به همگرایی میان کشورها می‎انجامد. اگر اشتباه نکنم دو سال پیش بود که سازمان یونسکو جشن نوروز را به عنوان یک جشن بین‎المللی معرفی نمود؛ اما پیش از این تاریخ تنها در شماری از کشورهای منطقه از نوروز تجلیل می‎شد.

جناب دکتور! شما مطالعات زیادی درباره نوروز دارید، آیین‎های برگزاری نوروز میان کشورهای برگزار کننده این جشن چقدر متفاوت هست؟

هر کشور و ملتی برای تجلیل از جشن‎های سنتی و باستانی از خود آیین و رسوم ویژه‎ ای دارد؛ اما جشن نوروز از این امر مستثنی است و بیش‎تر کشورهایی که نوروز را تجلیل می‎کنند، آیین‎های مشابهی دارند. هفت‎میوه، هفت‎سین، سبزی پلو، سمنک و دیگر خوراکی‎های ویژه جشن نوروز در تمامی کشورهای حوزه این جشن که صدها میلیون انسان را در بر می‎گیرد، مرسوم است. همچنان، برافراشتن پرچم، برگزاری جشنواره‎های ورزشی، اسب‎دوانی، پهلوانی و دیگر مسایلی از این دست تا جایی که من به کشورهای مختلف این حوزه سفر کرده‎ ام، مروج ‎اند.

به باور شما چه چیز ارزشمند از جشن نوروز حذف شده و چه چیزهای که بار ارزشی مطلوب ندارند به این جشن افزوده شده است؟

به نظر من هیچ چیز غیرارزشی در برگزاری جشن نوروز وجود ندارد، نوروز تجلیل از طبیعت، کار و تلاش است و پیشوایان دین و آموزه‎ های دینی نیز همواره بر تلاش، کوشش و آبادی و سرسبزی تاکید نموده اند. از سوی دیگر هیچ پدیده زمخت و غیرارزشی در جشن نوروز دیده نمی‎شود.

دولت افغانستان برای نوروز 1393 خورشیدی که کنفرانس بین‎ المللی در کابل، برگزار می‎شود، طرح‎هایی همانند ساختمان تعمیر برگزاری تجلیل نوروز، سالون VIP (سالون ویژه مقامات)، دیوار احاطه، سرک، دیوار استنادی و سایر محلقات آن را آماده کرده است، پیشنهاد شما برای برگزاری موفقانه‎تر این کنفرانس چیست؟

پیش از همه باید گفت که نباید مرکزی‏ترین جشن نوروز را در بلخ فراموش کنیم. تقاضای من از دولت‎مردان این است که پیش از اعمار ساختمان‎ها از طریق رادیوها و شبکه‎ های تلویزیونی این مساله را واضح بسازند که نوروز جشن مجوس نیست و حداقل ذهنیت عمومی را در برابر این جشن بدبین نسازند و بگذارند که مردم این جشن طبیعت و زندگی را تجلیل بکنند. همه ساله با فرارسیدن ماه حوت، در برخی از مساجد تبلیغات علیه جشن نوروز آغاز می‎شود و دولت در این زمینه هیچ واکنشی نداشته است. دولت باید جلو چنین تبلیغات‎ سوء را بگیرد. همچنان خوب است تا این اندیشه را به اذهان کودکان نیز انتقال دهیم که تجلیل از نوروز گرامی‎داشت از طبیعت است و نه چیز دیگری. بنده از هر حرکتی در راستای تجلیل از نوروز استقبال می‎کنم؛ اما خدا کند طرح برگزاری این جشن همانند بازسازی غزنی روی کاغذ باقی نماند.

سپاس از شما جناب دکتور صاحب‌نظر مرادی!

0 پیام‌