سنگینی قراردادها روی دوش کابل و عشق‌آباد

سفر روز چهارشنبه گذشته رییس‌جمهور محمد اشرف غنی به ترکمنستان، به نظر با دست‌آوردهای قابل توجهی همراه بوده است. روابط افغانستان و ترکمنستان در طول سال‌های گذشته، روابطی رو به گسترش و مثال‌زدنی به خصوص در بخش همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای بوده است. رییس‌جمهور در این سفر در مورد پروژه‌های بزرگ انتقال گاز، راه لاجورد، ایجاد شبکه خط آهن و ایجاد یک ترمینل انتقال انرژی در مرز دو کشور که میان رییسان جمهور افغانستان و ترکمنستان توافق شده،

کوشا حسینی

سفر روز چهارشنبه گذشته رییس‌جمهور محمد اشرف غنی به ترکمنستان، به نظر با دست‌آوردهای قابل توجهی همراه بوده است. روابط افغانستان و ترکمنستان در طول سال‌های گذشته، روابطی رو به گسترش و مثال‌زدنی به خصوص در بخش همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای بوده است. رییس‌جمهور در این سفر در مورد پروژه‌های بزرگ انتقال گاز، راه لاجورد، ایجاد شبکه خط آهن و ایجاد یک ترمینل انتقال انرژی در مرز دو کشور که میان رییسان جمهور افغانستان و ترکمنستان توافق شده، دیدار و گفت‌وگو کردند. با عملی شدن این پروژه‌های بزرگ، ترکمنستان حرف نخست را در مشارکت اقتصادی و تجاری افغانستان خواهد زد و این کشور می‌تواند به بزرگ‌ترین شریک تجاری افغانستان مبدل شود. این در حالی است که توسعه همکاری‌های اقتصادی و منطقه‌ای افغانستان و ترکمنستان نه تنها برای این دو کشور، بلکه برای منطقه بسیار مهم و حیاتی است.

افغانستان به دلیل موقعیت استراتژیک منطقه‌ای که دارد، همواره مورد توجه کشورهای مختلف، به خصوص در دو حوزه جغرافیایی جنوب آسیا و آسیای مرکزی بوده است. آسیای مرکزی، منطقه‌ای سرشار از منابع طبیعی و انرژی‌زای دست‌نخورده است؛ منابعی که برای توسعه، نیاز به سرمایه‌گذاری‌ها و بازارهای جدید دارند و جنوب آسیا، منطقه‌ای که به شدت از نبود انرژی و منابع طبیعی انرژی‌زا رنج می‌برد. از سوی دیگر، صنایع رو به رشد جنوب آسیا برای توسعه هرچه بیش‌تر نیاز به بازارهای جدید و تازه دارند و آسیای مرکزی به دلیل نداشتن صنایع قوی به خصوص در بخش مواد غذایی و دارویی، بازارهای بسیار مناسبی برای تولیدات جنوب آسیاست. خوش‌بختانه افغانستان از 13 سال گذشته تاکنون، نگاهی عمیق، جدی و آینده‌نگر به همکاری‌های منطقه‌ای وجود داشته است. رییس‌جمهور کرزی و دستگاه سیاست خارجی ایشان، تلاش‌های گسترده‌ای در راستای افزایش همکاری‌های منطقه‌ای انجام داده که اکنون و همچنین در آینده، شاهد ثمره‌ها و نتایج این تلاش بوده و خواهیم بود. اصل همکاری‌های منطقه‌ای به دنبال تلاش‌های گذشته، در سیاست خارجی افغانستان، یک اصل انکارناپذیر و فراموش‌نشدنی است.

مهم‌ترین پروژه‌های منطقه‌ای مشترک میان افغانستان و ترکمنستان

1ـ پروژه تاپی؛ مناطق افغانستان، جنوب آسیا و آسیای مرکزی، سال‌های سال است که در آرزوی عملی شدن پروژه انتقال گاز ترکمنستان از طریق افغانستان به پاکستان و هند اند. این پروژه با توجه به اهمیت و عظمتی که دارد، در طول دهه‌های گذشته، همواره برای کشورهای منطقه یک افسانه و رؤیا بوده و علی‌رغم تلاش‌های بسیار و رقابت‌های منطقه‌ای، حتی در طول جنگ‌های داخلی افغانستان، نتوانسته عملی شود. براساس آخرین خبرها، مقام‌های افغانستان، ترکمنستان، هند و پاکستان در آخرین نشست‌شان در مورد پروژه خط لوله گاز تاپی، فیصله کرده‌اند که این پروژه باید تا سال 2015 شروع و در ماه آگست سال 2017 میلادی تکمیل شود. این خط لوله از ترکمنستان تا هند، 1800 کیلومتر طول دارد که 735 کیلومتر آن از خاک افغانستان می‌گذرد و هند و پاکستان به خاطر عبور این گاز از  افغانستان، سالانه 500 میلیون دالر به کشور می‌پردازند.

2ـ راه لاجورد؛ در گذشته‌ها همواره از راه تاریخی ابریشم در کشور سخن گفته می‌شد، اما کم‌تر توجهی به راه‌های تاریخی دیگر صورت گرفته است. حکومت جدید توجه ویژه‌ای به راه دارد و در راستای احیای آن تلاش می‌کند. راه لاجورد، یکی دیگر از راه‌های تاریخی افغانستان به حساب می‌رود که می‌تواند به راحتی و با سهولت‌های بسیار، ما را به کشورهای اروپایی متصل بسازد. این مسیر، جاده‌ای تاریخی است که حدود دوهزار سال قبل، لاجورد بدخشان از این مسیر به کشورهای آسیای میانه و اروپا صادر می‌شده و دلیل انتخاب نام «راه لاجورد» نیز به همین دلیل است. این مسیر قرار است از ترکمنستان، آذربایجان و گرجستان به دریای سیاه و بعد با گذشتن از ترکیه، افغانستان را به آب‌های آزاد وصل‌ کند. به این ترتیب، این‌بار ترکمنستان به مبدأ یک مسیر تجاری و ترانزیتی حیاتی برای افغانستان تبدیل می‌شود؛ مسیری که می‌تواند بسیاری از وابستگی‌های افغانستان را به کشورهای مختلف کاهش دهد و از مشکلات و موانع موجود بکاهد.

3ـ خط‌های آهن ترکمنستان، افغانستان، تاجیکستان، چین و ترکمنستان، افغانستان، ایران، ترکیه؛

از دیگر پروژه‌های قابل توجه منطقه‌ای در حول محور افغانستان و ترکمنستان، ساخت دو خط آهن بزرگ در محورهای ترکمنستان، افغانستان، تاجیکستان و چین و همچنین ترکمنستان، افغانستان، ایران و ترکیه است. در ماه سرطان 1392 و با حضور حامد کرزی، رییس‌جمهور پیشین و رؤسای جمهور ترکمنستان و تاجیکستان، کار ساخت پروژه اول در حوزه ترکمنستان، افغانستان و تاجیکستان افتتاح شد که با تکمیل این پروژه، چین نیز به آن می‌پیوندند و پس از آن، طرح دیگر با اتصال ایران و ترکیه اجرا خواهد شد. در صورت عملی شدن این طرح‌های خط آهن اشتیاق برانگیز و بلندپروازانه، افغانستان و ترکمنستان بیش از پیش به عنوان نقاط عطف و مراکز ترانزیتی منطقه برجسته خواهند شد.

چالش‌ها در گسترش همکاری‌های منطقه‌ای

چالش‌های بسیاری به خصوص نبود ظرفیت‌های کاری لازم در دو کشور به ویژه در افغانستان و از سوی دیگر، چالش‌های امنیتی و منابع مالی و سرمایه‌گذاری‌های لازم برای عملی شدن طرح‌های بزرگی در حوزه افغانستان و ترکمنستان وجود دارد. متأسفانه در طول سال‌های گذشته، همزمان با رشد و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و شکل‌گیری طرح‌های جدید، ما نتوانسته‌ایم ظرفیت‌های انسانی و مدیریتی لازم را برای مدیریت این پروژه‌ها و زمینه‌سازی برای تطبیق آن را به وجود بیاوریم.

از سوی دیگر، تهدیدهای امنیتی همواره یک مانع جدی برای تطبیق پروژه‌های بزرگ منطقه‌ای میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا در محوریت افغانستان بوده است. متأسفانه هراس‌افکنی و فعالیت‌های تروریستی گسترده و هم‌چنین حمایت کشورهای منطقه به خصوص پاکستان از این روند، یک مانع جدی برای صلح و ثبات منطقه‌ای بوده است. پاکستان با وجود منافع سرشاری که از همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای می‌برد، همواره با حمایت از گروه‌های تروریستی، تیشه به ریشه منافع خود زده است. سایر کشورهای منطقه نیز نتوانسته‌اند زمینه تأمین امنیت لازم را در سرحدات خود و مسیر گذر پروژه‌های منطقه‌ای فراهم آوردند. این درحالی است که امروز با تهدیدهای جدیدی با نام ظهور و حضور گروه تروریستی دولت اسلامی یا داعش مواجه هستیم که یکی از هدف‌های اساسی این گروه، رسیدن به آسیای مرکزی از طریق پاکستان و افغانستان است. علاوه بر این، ترکمنستان به صورت روزافزون در طول سرحدات خود با افغانستان، با فعالیت‌های گروه‌های تروریستی و طالبان مواجه است که کم‌تر توجهی به آن شده است.

به دست آوردن منابع لازم مالی و سرمایه‌گذاری‌های قناعت‌بخش برای این پروژه‌های بزرگ، یک چالش جدی است؛ هرچند باید گفت که بانک‌های بزرگ آسیایی و جهانی چون بانک توسعه آسیایی و بانک جهانی؛ عمده‌ترین تمویل‌کنندگان و سرمایه‌گذاران در طرح‌های بزرگ منطقه‌ای در حوزه آسیای مرکزی و جنوب آسیا به شمار میروند.

آن‌چه در پایان قابل ذکر است، این‌که به همان اندازه که پروژه‌ها و طرح‌های مطرح شده منطقه‌ای بزرگ و قابل توجه است، عزم و اراده کشورها به خصوص در افغانستان برای عملی شدن این پروژه‌ها باید بزرگ و قابل توجه باشد تا موانع موجود از میان برداشته شود. اما به نظر می‌رسد این قراردادها روی دوش کابل و عشق‌آباد سنگینی خواهد کرد؛ زیرا می‌گویند: «سنگ بزرگ نشانه نزدن است.»

0 پیام‌