رشد قابل توجه تولیدات داخلی؛ تحرک اقتصاد کشور برای عبور از بحران (بخش دوم)

صادرات نامتعارف به پاکستان؛ اولین و جدی‏ترین مشکل در عرصه رشد باثبات صادرات افغانستان، به سیاست‏های پاکستان در قبال اقتصاد کشور و رویکرد تاجران افغان و پاکستانی در قبال تولیدات افغانی است. همان‏طور که پاکستان عمده‏ترین شریک تجاری افغانستان در عرصه واردات است و بازارهای کشور وابسته به تولیدات پاکستان، در عرصه‏ صادرات نیز پاکستان عمده‏ترین شریک تجاری ما به حساب می‏رود؛ اما روابط تجاری میان دو کشور، یک رابطه متعارف و معمول نیست، بلکه یک رابطه غیرمتعارف و

اما افزایش 40 درصدی در صادرات افغانستان در شش ماه نخست سال جاری نسبت به سال گذشته، یک دستاورد ثابت و پایدار نیست و با تغییر وضعیت اقلیمی در زمستان پیش روی و همچنین بهار سال آینده، این دستاورد شکننده و ناپایدار خواهد بود. متأسفانه باید گفت که اقتصاد کشور ما، به خصوص اقتصاد زراعتی که تهداب اقتصاد کلان افغانستان را تشکیل می‏دهد، در طول سال‏های گذشته نتوانسته یک مسیر باثبات را پشت سر بگذارد و به ‏رغم دستاوردهایی که در این عرصه وجود داشته، همچنان یک وضعیت بی‏ثبات و ناپایدار را پشت سر می‏گذارد. بی‏ثباتی و ناپایداری این وضعیت نیز تابع شرایط  اقلیمی و هوایی است و هر سالی که بارش برف و باران در فصول زمستان و بهار مناسب باشد، تولیدات زراعتی بیش‏تر و به تبع آن صادرات نیز افزایش خواهد یافت و در صورتی که با خشک‏سالی مواجه شویم، شرایط به گونه دیگر رقم خواهد خورد. در این میان، تلاش‏ها برای ایجاد یک شرایط باثبات و رو به رشد برای توسعه‏ اقتصاد زراعتی، تولیدات زراعتی و توسعه صادرات، اندک و ناتوان بوده است. هنوز هم ما با یک اقتصاد زراعتی کاملا سنتی روبه‏رو هستیم و این اقتصاد نتوانسته آن‏طور که باید به سوی علمی‏ و مدرن شدن گام بردارد، به همین خاطر دستاوردهای ما در این عرصه شکننده است.
اگر به صورت مشخص‏ پیرامون توسعه صادرات کشور و روند ناکامی سال‏های گذشته و وضعیت موجود بحث کنیم، باید گفت که مشکلات و چالش‏های جدی در این عرصه همچنان پابرجاست و تا وقتی که این مشکلات از میان برداشته نشود، روند رشد صادرات کشور نیز یک روند بی‏ثبات و شکننده خواهد بود.
1ـ صادرات نامتعارف به پاکستان؛ اولین و جدی‏ترین مشکل در عرصه رشد باثبات صادرات افغانستان، به سیاست‏های پاکستان در قبال اقتصاد کشور و رویکرد تاجران افغان و پاکستانی در قبال تولیدات افغانی است. همان‏طور که پاکستان عمده‏ترین شریک تجاری افغانستان در عرصه واردات است و بازارهای کشور وابسته به تولیدات پاکستان، در عرصه‏ صادرات نیز پاکستان عمده‏ترین شریک تجاری ما به حساب می‏رود؛ اما روابط تجاری میان دو کشور، یک رابطه متعارف و معمول نیست، بلکه یک رابطه غیرمتعارف و غیرمعمول است. متأسفانه سیاست و رویکردهای موجود به گونه‏ ای است که یک قسمت قابل توجه از کالاهای تولیدی کشور، به خصوص کالاهای زراعتی و صنایع‏دستی، آن‏هم کالاهای تولیدی با کیفیت و برجسته، همه ساله به پاکستان صادر می‏شود. بر اساس آمار اداره احصائیه‏ مرکزی، در سال 1390، از 376 میلیون دالر صادرات ثبت‏شده و رسمی کشور، 181 میلیون دالر آن به پاکستان بوده است. با بررسی کالاهایی که به پاکستان صادر می‏شود، دیده می‏شود که این کالاها از ارزش واقعی بالایی برخوردار اند، اما با قیمت‏های پایین‏تری به این کشور صادر می‏گردند. با صدور این کالاها به پاکستان، آن‏ها پس از بسته‏بندی مناسب و تغییر نام، به نام و نشان پاکستان و شرکت‏های پاکستانی راهی بازارهای منطقه‏ای و بین‏المللی می‏گردد. نمونه برجسته برای این مسأله، صادرات قالین افغانستان به نام پاکستان به بازارهای بین‏المللی است. از سوی دیگر، به دلیل نبود سردخانه و مکان‏های نگهداری کالاهای زراعتی تولید شده در کشور، یک قسمت قابل توجه از این تولیدات به پاکستان صادر و در وقت مناسب، با قیمت چند برابر برای فروش به افغانستان وارد می‏شود. برای ایجاد یک رشد باثبات و پایدار در بخش صادرات، حکومت و بخش خصوصی باید در مقابل چنین رویکردی بایستند و اقتصاد کشور را نجات دهند.
2ـ نبود بسته‏بندی مناسب و معیاری؛ چالش دیگر در برابر رشد صادرات کشور، عدم توجه و سرمایه‏گذاری لازم در بخش بسته‏بندی مناسب و معیاری تولیدات زراعتی و دیگر تولیدات صنعتی است. گرچه برخی تلاش‏ها در این زمینه وجود داشته، اما این تلاش‏ها بسیار ضعیف و پایین‏تر از سطح نورم‏ها و توقعات منطقه‏ای و بین‏المللی بوده است. فعالیت‏ها در عرصه‏ بسته‏بندی در کشور، از یک‏طرف بسیار ابتدایی و در سطح بسیار پایین است که حتی نمی‏تواند توجه مردم در بازارهای داخلی را به سوی خود جلب کند و از سوی دیگر، این تلاش‏ها موردی، جسته و گریخته و بازهم وابسته به پاکستان است. به این معنی که وسایل بسته‏بندی کالاهای تولید شده در داخل کشور، به خصوص محصولات زراعتی، در پاکستان و با طرح و دیزاین پاکستانی تولید می‏شود تا با یک سلیقه و طرح افغانی. این وضعیت خلای بزرگی را به وجود آورد که پاکستان از آن سوءاستفاده می‏کند.
3ـ نبود سردخانه‏های معیاری؛ مشکل و چالش دیگر در برابر حفاظت از محصولات زراعتی و رشد صادرات کشور، نبود سردخانه‏های لازم و معیاری است. در این بخش کم‏ترین توجه وجود داشته و همه ساله یک قسمت قابل توجه از تولیدات زراعتی ما، به خصوص در سال‏هایی که وضعیت اقلیمی مناسبی وجود دارد، فاسد و ضایع می‏گردد. در این میان سردخانه‏هایی هم که در طول سال‏های گذشته ایجاد شده‏اند، فاقد معیارها و استندردهای لازم و در نتیجه فاقد تأثیرگذاری لازم بوده‏اند. این وضعیت هم یک خلای بزرگ محسوب می‏شود که بازهم پاکستان بیشترین بهره را از آن می‏برد.
4ـ فساد و پیچیده بودن روند صادرات؛ فساد در ادارات مختلف دولتی، به خصوص در مسیر شاهراه‏ها و بنادر گمرکی و همچنین پیچیده بودن روند صادرات کالاها به خارج، از دیگر مشکلاتی که است همواره بخش خصوصی از آن انتقاد کرده و تا حال نیز کدام تغییر جدی در این وضعیت به وجود نیامدها ست.

0 پیام‌