توقف استخراج نفت در حوزه آمو دریا؛ از کارشکنی ازبکستان تا…! (بخش اول)

 

علی‏رغم این‏که هنوز از آغاز استخراج سه بلاک از منابع نفتی حوزه‏ آمودریا توسط شرکت ملی نفت چین (CNPCI) یک سال نگذشته، مقامات در ولایت سرپل اعلام کردند که کار این استخراج در دو بلاک انگوت و قشقری که آغاز شده بود، متوقف شده است. با این توقف، نزدیک به 5000 کارمند محلی نیز بیکار شده‏ اند. هرچند والی سرپل دلیل این توقف را مشکل حساب‏دهی این شرکت با دولت افغانستان عنوان کرده، اما خبرگزاری رویترز از قول یک کارمند این پروژه و یک مقام حکومتی می‏گوید که مشکل ترانزیت

علی‏رغم این‏که هنوز از آغاز استخراج سه بلاک از منابع نفتی حوزه‏ آمودریا توسط شرکت ملی نفت چین (CNPCI) یک سال نگذشته، مقامات در ولایت سرپل اعلام کردند که کار این استخراج در دو بلاک انگوت و قشقری که آغاز شده بود، متوقف شده است. با این توقف، نزدیک به 5000 کارمند محلی نیز بیکار شده‏ اند. هرچند والی سرپل دلیل این توقف را مشکل حساب‏دهی این شرکت با دولت افغانستان عنوان کرده، اما خبرگزاری رویترز از قول یک کارمند این پروژه و یک مقام حکومتی می‏گوید که مشکل ترانزیت با ازبکستان مانع کار این پروژه شده است، زیرا تا هنوز کدام توافق‏نامه‏ای میان افغانستان و ازبکستان برای انتقال نفت استخراج‏شده در کشور به خارج وجود ندارد.
حوزه نفتی آمو دریا در پهلوی حوزه‏های رسوبی افغان تاجیک‏، حوزه رسوبی تیرپل، حوزه رسوبی سیستان و حوزه رسوبی کتواز، یکی از منابع تثبیت شده نفتی در کشور به شمار می‏رود. تحقیقات ژئولوژیکی و ژئوفیزیکی این حوزه در گذشته بر بنیاد موافقت‏نامه‏ای میان افغانستان و اتحاد شوروی وقت به شکل منظم و پلان شده توسط متخصصین افغان ـ شوروی به مقیاس‏های مختلف اجرا شده است. تحقیقات انجام شده در این حوزه رسوبی منتج به تثبیت ۵۰۰ ساختمان مساعد به منظور تفحص نفت و گاز گردیده و تا به حال ۸ منبع گاز‏دار (معدن گاز‏دار خواجه گوگردک‏، ‏معدن گاز‏دار جرقدوق‏، معدن گاز‏دار یتیم تاق‏، معدن گاز‏دار خواجه بولان‏، معدن گاز‏دار و اکتشافی جمعه‏، معدن گاز‏دار ‏و اکتشافی باشیکورد‏، معدن گاز‏دار و اکتشافی چغچی و معدن گاز‏دار و اکتشافی جنگل کلان) و ۶ منبع نفتی (‏معدن  نفت‏خیز انگوت‏، معدن نفت‏خیز آقدریا‏، معدن نفت‏خیز زمرد سا‏ی، معدن نفتی قشقری‏، معدن نفتی بازار کمی و معدن نفتی علی گل‏) کشف شده است.
قرار‏داد نخستین پروژه بهره‏برداری از 3 بلاک نفت‏خیر انگوت، زمرد سای و قشقری که مربوط حوزه آمو دریا می‏شود، در اواخر دسمبر 2011 میلادی برابر با 7 جدی 1390، پس از تصویب شورای وزیران، میان وزیر معادن کشور و رییس شرکت ملی نفت چین(CNPCI) به امضا رسید. در کنار شرکت ملی نفت کشور چین، وطن گروپ نیز به عنوان شریک افغانی این قرارداد اعلام شده است. مدت این قرارداد 25 سال است که در آن برمه‏کاری و ایجاد پالایشگاه نفت در ولایت‏های فاریاب و سرپل را نیز شامل می‏باشد. بر اساس قرارداد، شرکت یاد‏شده 15 درصد حق استفاده از منابع نفتی را به اضافه 20 درصد مالیه به حکومت افغانستان تحویل داده و نیز حدود ۵٠ تا ٧٠ در‏صد در‏آمد خالص این پروژه را به حکومت می‏پردازد.
با امضای قرارداد نخستین پروژه بهره‏برداری از منابع نفتی کشور در 3 بلاک از حوزه‏ آمو دریا، شرکت ملی نفت چین و شریک افغانی آن، به تاریخ اول جنوری 2012، کار استخراج از منابع نفتی ذکر شده را آغاز کرد. قرار بود در سال اول این پروژه، صد و پنجاه هزار بشکه نفت از این منابع تولید شود و در سال‏های دوم و سوم، به سیصد هزار بشکه در سال برسد. هم‏چنین نظر به مواد قرار‏داد، شرکت ملى نفتى چین متعهد است که یک تصفیه‏خانه مواد نفتى را تأسیس نماید که ظرفیت تصفیه یک میلیون تُن مواد نفتى را در سال خواهد داشت.
کارشکنی‏های ازبکستان
بر اساس آن‏چه منابع داخلی در پروژه استخراج مواد نفتی حوزه‏ آمو دریا اعلام کرده‏اند، کارشکنی‏های ازبکستان در ترانزیت مواد نفتی استخراج شده در ولایت سرپل به خارج از کشور است. افغانستان و ازبکستان، دو کشوری اند که در برنامه همکاری‏های اقتصادی کشورهای آسیای مرکزی عضو اند و یکی از اصول اساسی این برنامه در راستای رشد و توسعه همکاری‏های اقتصادی منطقه‏ای، ایجاد سهولت‏های لازم تجاری و ترانزیتی است. برنامه همکاری‏های اقتصادی منطقه‏ای آسیای مرکزی در سال 2010 یک چارچوب استراتژیک را تا سال 2020(2011ـ2020) تدوین کرده که طیف وسیعی از حوزه‏های مرتبط با حمل و نقل، ترانزیت و تسهیل تجارت و بازرگانی را در منطقه در بر می‏گیرد، اما خلاف این استراتژی که یکی از عمده‏ترین اهداف آن، اتصال بهتر کشورهای منطقه است، ازبکستان مانع‏تراشی نموده و از عمل به تعهدات منطقه‏ای خود سر باز می‏زند. البته این تنها افغانستان نیست که از دست ازبکستان شاکی و ناراضی است، بلکه دیگر کشورهای منطقه چون تاجیکستان، قزاقستان و ترکمنستان نیز از تخلفات و کارشکنی‏های ازبکستان به تنگ آمده‏اند. هرچند برخی وجود مشکلات ترانزیتی با ازبکستان را در نبود یک توافق‏نامه معیاری با این کشور می‏دانند، اما به دلیل محصور بودن افغانستان در خشکی و هم‏چنین تعهدات منطقه‏ای، استفاده از مسیرهای ترانزیتی کشورهای منطقه، حق طبیعی و ذاتی کشور است. آن‏چه مشخص است، ازبکستان به دلیل مشکلات سیاسی که با کشورهای منطقه دارد، مشکلات اقتصادی و ترانزیتی را نیز دامن می‏زند. این یک مشکل شایع نه تنها در پاکستان، بلکه در کشورهای دیگری چون پاکستان و ایران است. برای حل این مشکل، برنامه همکاری‏های اقتصادی کشورهای آسیای مرکزی تا حال هیچ اقدام جدی سیاسی را روی دست نگرفته است، اما به لحاظ ترانزیتی، کشورهای ترکمنستان، تاجیکستان و افغانستان کار احداث یک خط آهن مشترک را آغاز کرده‏اند تا با بهره‏برداری از آن، از مشکلات تجاری و ترانزیتی با ازبکستان کاسته شود. حکومت باید تمام ظرفیت‏های خود را برای عملی شدن هرچه زودتر این پروژه و دور زدن مشکلات ترانزیتی موجود با ازبکستان به کار بندد.

0 پیام‌