بی‌بی‌سی و مواجهه‌ سیاسی با زبان

ستار سروش

«بی‌بی‌سی دری». انتخاب این عنوان برای صفحه‌ فیسبوک «بی‌بی‌سی افغانستان» به تنهایی کافی بود که جرقه‌ یک بحث اختلافی گسترده میان شهروندان افغانستان زده شده و آتش نزاعی خفته بر سر زبان دوباره شعله‌ور شود. این تصمیم مدیران بی‌بی‌سی، شهروندان افغانستان را به دو اردوگاه رقیب تقسیم کرده و جدال قلمی وسیعی را میان آن‌ها در دفاع از و مخالفت با آن به راه انداخته است. جدال وقتی آغاز شد که بی‌بی‌سی، صفحه‌ فیسبوک «بی‌بی‌سی افغانستان» را به «بی‌بی‌سی دری» تغییر نام داد. این تغییر نام با واکنش‌های جدی فارسی‌زبان‌های افغانستان مواجه شده و حتا شماری از خبرنگاران خود این رسانه نیز به اردوگاه معترضین پیوستند. مدیران بی‌بی‌سی در واکنش به این انتقادها بیانیه‌ای نوشته و در آن هدف از تغییر نام صفحه‌ فیسبوک این رسانه را «نزدیک‌شدن به و استفاده از لهجه‌ مخاطبان»اش عنوان کرده است.

اینکه فارسی و دری یک زبان است یا دو زبان متفاوت و جداگانه، هنوز در افغانستان محل نزاع است و گهگاهی بحث‌های تندی در این باب بر سر میز گفت‌وگوهای شبکه‌های تلویزیونی و رادیویی و نیز به میدان شبکه‌های اجتماعی کشیده می‌شوند. عده‌ای در افغانستان میان این دو تفکیک قایل شده و باور دارند که فارسی زبان ایران است نه از افغانستان و باید به جای آن لفظ دری را به کار برد؛ اما آن‌هایی که در این کشور به دری سخن می‌گویند معتقدند که تفکیک بین فارسی و دری از اساس و بنیاد نادرست و بی‌معناست و به لحاظ زبان‌شناختی نمی‌توان فارسی و دری را دو زبان متفاوت و جداگانه قلمداد کرد. من شخصاً نه زبان‌شناس و متخصص این رشته هستم و نه می‌خواهم وارد جدال و بحث‌هایی شوم که این روزها میان اصحاب قلم و کاربران شبکه‌های اجتماعی در پیوند به این مسأله جریان دارد. برای من پیامد سیاسی تصمیم مدیران بی‌بی‌سی قابل تأمل است.

بحث فارسی و دری در افغانستان از بحث‌های زبان‌شناختی فراتر رفته و ردای سیاسی بر تن کرده است. قدرت سیاسی در این کشور همیشه در یک‌طرف این نزاع قرار داشته و رأس هرم قدرت به آن روایتی از این موضوع مورد منازعه وفادار است و آن را تبلیغ و ترویج می‌کند که دری و فارسی را دو زبان متفاوت می‌پندارد. تصمیم اخیر بی‌بی‌سی دقیقاً به دلیل وفاداری این رسانه به روایت قدرت سیاسی از زبان در افغانستان و پیوستن این رسانه به اردوی کسانی که دری و فارسی را دو زبان جداگانه می‌پندارند، سیاسی است و بی‌طرفی این رسانه را زیر سوال می‌برد. این کار بی‌بی‌سی و برخورد سیاسی این رسانه با زبان برای کشور پیامد سیاسی دارد که کمترین‌اش شعله‌ور شدن اختلافات خفته‌ای زبانی است که در این کشور گهگاهی جریان می‌یابند. این اختلافات این روزها با این تصمیم اخیر بی‌بی‌سی جرقه‌اش زده شده و شهروندان افغانستان را درگیر خود کرده است. در وضعیت شکننده‌ای که ناامنی هر روز در افغانستان قلمرواش وسعت میابد، دامن فقر گسترده‌تر می‌شود، شکاف‌های اجتماعی عمیق‌تر شده و کشور با انواعی از مشکلات و گرفتاری‌ها دست و پنجه نرم می‌کند چه لزومی دارد که بی‌بی‌سی به نزاعی دامن بزند که سال‌ها است در این کشور در جریان است و هنوز به نقطه‌ پایانش نرسیده است؟ با کدام حق و صلاحیت علمی و اخلاقی بی‌بی‌سی به این اختلافات دامن می‌زند؟

در اینکه بی‌بی‌سی یک غول رسانه‌ای دنیا است و در افغانستان نیز جایگاه و اعتبار قابل توجهی دارد تردیدی نیست. شمار قابل توجهی از مردم افغانستان اطلاعات‌شان در مورد اوضاع سیاسی کشور را از مجرای این رسانه به دست می‌آورند. اما با این تصمیم اخیر، بی‌بی‌سی هم به اختلافات زبانی در افغانستان دامن زده است و هم بر سر بی‌طرفی‌اش پا گذاشته و اعتبار و منزلت خود را نزد شمار زیادی از مخاطبان افغان‌اش از کف داده است. چیزی که از بی‌بی‌سی انتظار می‌رود اطلاع‌رسانی دقیق، بی‌طرفانه و به موقع است و نه وارد شدن در نزاع سیاسی و ایدئولوژیکی که جامعه را به دو پاره‌ جدا و متضاد از هم تقسیم ‌کند. بی‌بی‌سی‌ نه صلاحیت تعیین زبان برای شهروندان یک کشور را دارد و نه صلاحیت علمی اعلام متمایزبودن فارسی و دری از همدیگر را؛ کاری که عملاً آن را انجام داده و خواسته و یا ناخواسته خود را شریک یک نزاع سیاسی در افغانستان کرده است. آنچه که از بی‌بی‌سی انتظار می‌رود این است که تا اطلاع ثانوی و به نتیجه رسیدن بحث فارسی و دری در افغانستان، از پیوستن به اردوگاه مخالف و موافق این بحث خودداری کرده و طوری رفتار کند که منجر به تنش‌ها و اختلافات بیشتر در این کشور نشود. در این کشور به اندازه‌ کافی اختلافات زبانی و شکاف‌های قومی وجود دارند که تا چند نسل آینده هم کفایت ‌کنند و لزومی بر واردشدن بی‌بی‌سی در این نزاع‌ها و پکه‌کردن آتش اختلافات نیست. بی‌بی‌سی وظیفه‌اش اطلاع‌رسانی است و برخورد سیاسی با زبان، اعتبار این رسانه را بر زمین خواهد زد؛ چنانکه افراد نکته‌سنج و تیزهوش به کرات دیده اند که این رسانه از جاده‌ بی‌طرفی منحرف شده و به سود یک طرف و به ضرر طرف دیگر موضع گرفته است.

0 پیام‌