افغانستان در آستانه پیوستن به سازمان تجارت جهانی (بخش دوم)

بر اساس اصول سازمان تجارت جهانی، کشورهای عضو این سازمان چون پاکستان و هم‏چنین ایران، دیگر نمی‏توانند از زیر بار تعهدات جهانی خود در عرصه تجارت و ترانزیت طفره بروند و تجارت خارجی افغانستان را تحریم کنند. ابتدا این‏که کشورهای عضو سازمان تجارت جهانی، نمی‏توانند برای تجارت خارجی افغانستان، استثنا قایل شوند و به عنوان مثال، پاکستان دیگر نمی‏تواند مانع دسترسی ما به هند شود و این دسترسی را مستثنی بکند. به دنبال عضویت کامل افغانستان در سازمان تجارت جهانی، اگر چنین رویکردی از سوی پاکستان ادامه پیدا کند، با شکایت به سازمان تجارت جهانی، پاکستان مورد بازخواست و مجازات قرار می‏گیرد.

چالش ها و فرصت ها در برابر آرزوی دیرین؛ افغانستان در آستانه پیوستن به سازمان تجارت جهانی

در قسمت قبل، از تلاش‏های حکومت برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی سخن گفته شد و پیشرفت‏هایی که در این زمینه به وجود آمده است. بر اساس آخرین گزارش‏ها، وزارت تجارت و صنایع اعلام کرده که تا سه ماه دیگر، افغانستان به عضویت کامل سازمان تجارت جهانی درخواهد آمد. در قسمت گذشته این مقاله، ضمن اعلام این خبر، اهداف و اصول سازمان تجارت جهانی مورد بحث قرار گرفت و در این قسمت، فرصت‏های فراروی کشور با عضویت در این سازمان را بررسی می‏کنیم.

فرصت‏های جدید با عضویت در سازمان تجارت جهانی

اقتصاد ما در طول سال‏های گذشته، یک اقتصاد تجاری بوده است؛ اقتصادی که بر پایه واردات از کشورهای مختلف و در کنار آن، تلاش برای افزایش صادرات استوار بوده است. به همین دلیل، عمده‏ترین فعالیت اقتصادی کشور در طول سال‏های گذشته، تجارت خارجی بوده است. افغانستان به لحاظ طبیعی، یک کشور محصور در خشکی است و برای تأمین نیازهای داخلی خود، ضرورت به استفاده از ظرفیت‏های تجاری و ترانزیتی کشورهای همسایه، برای دستیابی به بنادر بزرگ دریایی و اتصال به منطقه و جهان دارد. بر اساس قوانین و موازین جهانی نیز کشورهای همسایه موظف و مکلف‎اند سهولت‏های لازم تجاری و ترانزیتی را برای کشورهایی مثل افغانستان به وجود بیاورند؛ اما در طول سال‏های گذشته، افغانستان در تجارت خارجی خود، با موانع و مشکلات متعددی روبه‏رو بوده و این تجارت همواره معروض به تحریم قرار داشته است.

افغانستان در طول سال‏های گذشته، بیش‎تر با دو کشور همسایه خود، پاکستان و ایران، مشکلات تجاری و ترانزیتی داشته است. این درحالی است که افغانستان با این کشور، عضویت چندین سازمان همکاری اقتصادی منطقه‏ای را در اختیار دارند و عضویت در این سازمان‏ها، این کشورها را بیش از پیش مکلف می‏سازد تا سهولت‏های لازم تجاری و ترانزیتی را برای تجارت خارجی افغانستان فراهم سازند، اما این دو کشور، به هیچ توافق و قانونی پای‏بند نبوده‏اند. افغانستان با ایران دارای توافق‏نامه‏ معیاری تجاری و ترانزیتی است و با پاکستان نیز از نزدیک به چهار سال پیش، یک توافق‏نامه‏ جدید تجاری و معیاری را امضا کرده، اما ایران کم‏تر به این توافق‏نامه پای‏بند است و پاکستان نیز حاضر به عملی کردن توافق‏نامه جدید تجاری و ترانزیتی با افغانستان نیست. این در حالی است که در طول سال‏های گذشته، افغانستان به تمام تعهدات تجاری و ترانزیتی خود با کشورهای همسایه پای‏بند بوده و بهترین و بیش‎ترین سهولت‏ها را فراهم کرده است.

با توجه به مقدمه بالا، با عضویت در سازمان تجارت جهانی، فرصت‏هایی که فراروی افغانستان قرار می‏گیرد، به شرح زیر است:

1ـ با عضویت افغانستان در سازمان تجارت جهانی، کشورهای عضو این سازمان، می‏بایست موانع تجاری غیرتعرفه‏ای در برابر تجارت خارجی کشور را از میان بردارند و نباید هیچ استثنایی در این زمینه قائل شوند.

افغانستان در تجارت و ترانزیت با پاکستان در طول سال‏های گذشته با مشکلات و موانع متعددی روبه‏رو بوده است. به عنوان مثال، پاکستان یک مسیر طبیعی، کوتاه و ارزان برای اتصال افغانستان به هندوستان، به عنوان یک شریک تجاری جدید و بزرگ است، اما دسترسی به هند همواره تحریم بوده است. هرچند در توافق‏نامه جدید، تاجران افغان می‏توانند به صورت یک‏جانبه به هند دست بیابند، اما این دسترسی محدود نیز عملی نشده است.

اما بر اساس اصول سازمان تجارت جهانی، کشورهای عضو این سازمان چون پاکستان و هم‏چنین ایران، دیگر نمی‏توانند از زیر بار تعهدات جهانی خود در عرصه تجارت و ترانزیت طفره بروند و تجارت خارجی افغانستان را تحریم کنند. ابتدا این‏که کشورهای عضو سازمان تجارت جهانی، نمی‏توانند برای تجارت خارجی افغانستان، استثنا قایل شوند و به عنوان مثال، پاکستان دیگر نمی‏تواند مانع دسترسی ما به هند شود و این دسترسی را مستثنی بکند. به دنبال عضویت کامل افغانستان در سازمان تجارت جهانی، اگر چنین رویکردی از سوی پاکستان ادامه پیدا کند، با شکایت به سازمان تجارت جهانی، پاکستان مورد بازخواست و مجازات قرار می‏گیرد.

2ـ با عضویت کامل افغانستان به سازمان تجارت جهانی، کشورهای همسایه و حتی دیگر کشورها نمی‏توانند تعرفه‏های گمرکی بالایی را بر صادرات کشور وضع کنند.

با وجود این‏که تعرفه‏های گمرکی افغانستان در عرصه تجارت خارجی همواره پایین و در حال کاهش بوده، اما در مقابل، تعرفه‏های وارداتی و صادراتی کشورهای مختلف، یک روند قابل توجه صعودی را دنبال کرده است. به عنوان مثال، تعرفه‏های تجاری که پاکستان بر محصولات وارداتی و صادراتی افغانستان وضع می‏کند، در مقابل تعرفه‏های اعمال شده از سوی افغانستان، چندین برابر بیش‏تر است. تعرفه‏های گمرکی ما، زیر ده درصد است و از پاکستان، بالای 20 درصد. تعرفه‏های گمرکی از سوی ایران در طول سال‏های گذشته، به خصوص  پس از افزایش تحریم‏های امریکا بر این کشور، به شدت در حال افزایش بوده است. در مورد برخی کالاها چون مواد غذایی، این افزایش چندصد درصد بوده است.

اما با عضویت کامل افغانستان در سازمان تجارت جهانی، کشورهای مختلف، به خصوص کشورهای همسایه ما که عضویت سازمان تجارت جهانی را دارند، ابتدا باید تعرفه‏های گمرکی خود را در عرصه واردات و صادرات افغانستان، تثبیت نمایند و به دنبال آن، این تعرفه‏ها را کاهش دهند.

3ـ یکی دیگر از اصول سازمان تجارت جهانی، سیاست مشابه و برابر میان تولیدات داخلی و واردات از کشورهای مختلف است. بر این اساس، کشورهای همسایه‏ افغانستان به خصوص پاکستان، دیگر نمی‏توانند سیاست‏های نادرست و تخریبی را در برابر تولیدات وابسته به افغانستان اعمال کنند. به عنوان مثال، پاکستان و ایران در طول سال‏های گذشته، به نوعی از سیاست دمپینگ برای صدمه زدن به تولیدات داخلی افغانستان استفاده کرده‏اند. از سوی دیگر، این کشورها یک سیاست تجاری غیرمتعارف را در برابر تولیدات افغانی دنبال کرده‏اند؛ به این معنی بسیاری از مواد تولیدی و معدنی باکیفیت افغانستان به این کشورها قاچاق و در مواردی صادر می‏شوند و بعد با نام این کشورها، در بازارهای جهانی ارایه می‏گردند. نمونه بارز این مواد، قالین افغانی، گیاهان طبی، سنگ‏های معدنی و قیمتی، تولیدات زراعتی چون زعفران و… است. اما با عضویت کامل افغانستان در سازمان تجارت جهانی، کشورهای عضو این سازمان به خصوص ایران، پاکستان و چین، دیگر نمی‏توانند سیاست‏های تخریبی را در مقابل تولیدات افغانی دنبال کنند و از این تولیدات سوءاستفاده کنند. از سوی دیگر، این کشورها نمی‏توانند سیاست‏های غیرمتعارف را در تجارت با افغانستان دنبال کنند.

0 پیام‌